José María Vicente lembra coa mesma naturalidade de sempre o día en que, ao picar a terra para levantar un galpón en Leiro (Rianxo), topou con algo que brillaba. Foi o 7 de abril de 1976. Aquela peza de 270 gramos, hoxe identificada como un obxecto ritual da Idade do Bronce (entre o 1000 e o 800 a.C.), pasou de ser unha “lata vella” para a súa irmá a converterse nunha peza clave do patrimonio galego. Medio século despois, o achado segue a ter peso político, social e sentimental na comarca do Ulla.

Do azar á vitrina: como transcorrieron as primeiras horas do achado

A secuencia dos feitos ten o pulso dun relato popular. José María estaba a escavar ás beiras do Ulla cando saíu á luz unha peza cuberta de toxos, limpa coma se o tempo a tivera protexido. Non era un casco militar, explican os expertos: a súa función era simbólica, vinculada a rituais e ofrendas. O achado non alterou de inmediato a xornada de traballo; a peza permaneceu á vista ata que un veciño, Sobradelo, pronunciou a primeira palabra que fixo tremer a aldea: «Iso é ouro».

A anécdota coa súa irmá —«Tira con esa lata vella! Non lle leves máis escombros para a casa»— e a broma do cambio, «Cámbioche esta lata por un porco», quedaron na memoria colectiva como mostra da mestura entre incredulidade e sentido do humor popular. A pesar do pintoresco, a peza foi posta a bo recaudo: estivo tres días na casa de José María e logo 18 días no cuartel da Guardia Civil, ata que un sargento se queixou de que aquilo non podía quedar alí nin unha hora máis por seguridade.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

«Isto non pode estar aquí nin unha hora máis; non podemos durmir. Estamos facendo garda día e noite na porta», chegou a dicir o sargento.

Tras os trámites, José María asinou a acta de entrega con Manuel Chamoso, daquela director do Museo Arqueolóxico e Histórico do Castelo de San Antón (A Coruña). A peza foi tasada inicialmente nun millón de pesetas, e a intervención de Chamoso logrou duplicar a valoración para que ao rianxeiro lle correspondese a metade: ao final recibiu un millón de pesetas. O diñeiro, di el con ironía, tardou case un ano en gastarse.

Rememoración no galpón: a comunidade recupera a memoria

Este xoves, no mesmo galpón onde apareceu a peza, a escena volveu cobrar vida. Rodeado de veciños, familiares e amigos, José María rememorou entre risos e silencios aquel descubrimento que atraeu non só curiosos senón tamén especialistas. Ao acto asistiron o alcalde Julián Bustelo, o secretario da asociación etnográfica Castelao, Xusto Ordóñez, o investigador Juan Carlos Collazo e a arqueóloga Bea Comendador, que subliñaron o valor científico e simbólico do achado.

Nun xesto cargado de simbolismo, no lugar soterrouse unha cápsula do tempo, coma se a aldea quixese devolver á terra unha mensaxe para futuros habitantes. Na foto do acto, Bustelo e Ordóñez posan xunto ao burato xa tapado; detrás, o galpón permanece como testemuña inmóbil dun pasado que aínda late na memoria local.

Convén lembrar que en 1976 o país atravesaba unha etapa de transición política e social. A explicación axuda a entender por que un achado arqueolóxico de tal calibre puido mesturarse con chistes de barrio e procedementos administrativos improvisados: a protección do patrimonio, as leis e a concienciación pública estaban aínda en proceso de consolidación.

Significado arqueolóxico e debates sobre o patrimonio

O casco de Leiro non é un mero obxecto decorativo. Os estudos sitúanno en l