Nun artigo publicado o 17 de marzo de 2026 en La Región, o profesor José Ángel Vázquez Barquero sostén que a reordenación internacional recente revalora os recursos termais como instrumentos xeoestratéxicos. Segundo o autor, a competencia por rutas, mercados e materias primas sitúa os mananciais termais —tanto polo seu potencial sanitario como enerxético— no mapa de intereses estatais e privados. O argumento insírese nunha análise histórica que percorre desde a Roma antiga ata os procesos coloniais e as políticas públicas europeas do século XIX.
O texto denuncia que a era de consensos multilaterais aberta tras a II Guerra Mundial perdeu vigor e que agora predominan os intereses particulares. Fronte a esa fragmentación, os espazos termais emerxen como enclaves susceptibles de control político, económico e cultural. A reflexión enlaza pasado e presente para amosar como o aproveitamento das augas serviu tradicionalmente para consolidar poder e proxectar modelos de civilización.
Vázquez Barquero lembra que non se trata dunha novidade: a instrumentalización dos mananciais ten raíces profundas. Desde a ocupación romana ata as estratexias coloniais modernas, as augas termais funcionaron como nodos de integración territorial e social. Esa continuidade histórica aporta claves para entender a pujanza actual do recurso en clave xeoestratéxica.
Herdanza romana e colonial
As lexións romanas non só conquistaban territorios, senón que tamén reorganizaban o seu aproveitamento económico e cultural; as termas foron elementos centrais dese proceso. Os baños integráronse en redes viarias e urbanísticas que difundían costumes, servizos e unha lóxica administrativa común. Por tanto, os mananciais termais foron utilizados como alavancas de romanización e control social.
Nunha fase posterior, os imperios coloniais replicaron ese modelo en ultramar, incorporando as fontes termais a unha axenda de saúde pública e prestixio cultural. Exemplos europeos amosan como certas cidades termais chegaron a ser espazos de reafirmación identitaria e de readaptación de elites tras períodos nas colonias. O caso de Vichy ilustra a dobre función sanitaria e simbólica que poden adquirir estas estacións.
Durante a segunda metade do século XIX, o Estado implicouse con forza no desenvolvemento termal europeo. Francia e Alemaña promoveron investimentos públicos que transformaron estacións en centros turísticos e sanitarios de primeira orde. A rivalidade entre potencias impulsou plans urbanísticos e servizos que consolidaron o papel estratéxico desas localidades.
Das termas ao taboleiro xeoestratéxico actual
No presente, a lóxica estratéxica desprazouse pero mantén o mesmo núcleo: controlar recursos e nodos de influencia. As augas termais combinan valor sanitario, patrimonial e, cada vez máis, enerxético, o que as converte en activos atractivos para investidores e administracións. Nun entorno global onde as rutas e os subministracións están en disputa, controlar mananciais pode supoñer vantaxes económicas e políticas locais e rexionais.
Esta revalorización é particularmente relevante para Galicia e, en especial, para a provincia de Ourense, que atesoura un patrimonio termal notable. O potencial turístico e terapéutico destas localidades representa unha oportunidade de desenvolvemento, pero tamén un foco onde poden converxer intereses públicos e privados con alcance internacional. A xestión deses recursos esixirá decisións estratéxicas sobre uso, protección e modelo de explotación.
Os riscos son claros: a privatización desordenada, a presión urbanística e a degradación ambiental poden desvirtuar o valor social das termas. Ademais, a entrada de capitais estranxeiros ou de grandes grupos empresariais plantea dilemas sobre soberanía e control territorial. Sen unha política pública coherente, o beneficio podería concentrarse en actores externos e perderse o interese comunitario.
Propostas e retos para a política pública
A lectura de Vázquez Barquero impulsa a necesidade de políticas integradas que combinen protección do patrimonio, planificación territorial e promoción económica sostible. É imprescindible que as administracións locais e autonómicas actúen con visión estratéxica para preservar o uso público e sanitario das augas. A inversión en infraestruturas, investigación e formación sanitaria debe acompañar calquera proxecto de desenvolvemento.
Así mesmo, o aproveitamento xeotérmico e a diversificación da oferta turística e de saúde poden ser palancas de futuro se se xestionan con criterios ambientais e sociais. A cooperación transfronteiriza e os marcos normativos europeos poden ofrecer ferramentas para equilibrar intereses e evitar a explotación extractiva. O reto é conxugar rentabilidade con benestar colectivo.
En definitiva, o renovado interese xeopolítico polos recursos termais obriga a plantexar o debate público con urxencia. Galician Universal advirte que a provincia de Ourense ten ante si unha oportunidade estratéxica que, ben xestionada, pode xerar emprego, protección patrimonial e resiliencia enerxética; mal xestionada, pode converterse nun obxectivo máis da competencia polos recursos nun mundo cada vez máis fragmentado.
