Expertos da Universidade de Santiago de Compostela (USC) levarán a cabo a exhumación de fosas comúns de vítimas do franquismo na provincia da A Coruña tras un acordo asinado o luns 16 de marzo de 2026 coa Deputación provincial. Os traballos, que se realizarán nos cemiterios de Boisaca (Santiago), Serantes (Ferrol) e Beira (Carral), contan cunha financiación de 150.000 euros e estarán dirixidos polo equipo Histagra da USC. A iniciativa xustifícase como unha medida para preservar os valores democráticos, documentar a historia e atender ás familias das vítimas.

A Deputación da A Coruña formalizou o compromiso económico nun acto no que interveu o seu presidente, Valentín González Formoso, e o reitor saínte da USC, Antonio López. Segundo a institución provincial, a financiación cubrirá as labores de exhumación, análise forense e unha compoñente divulgativa vinculada á documentación audiovisual dos procesos e das familias afectadas. O equipo Histagra, con experiencia en intervencións semellantes, será o responsable técnico dos traballos sobre o terreo.

«Os valores democráticos hai que cultivalos, preservalos e coñecelos»

A Deputación subliñou que a actuación forma parte do seu compromiso coa memoria histórica e que o investimento responde á necesidade de impulsar traballos científicos e de reparación moral cara ás víctimas da represión. O acordo non só contempla a recuperación de restos, senón tamén a xeración de material documental que permita conservar e difundir a memoria das familias afectadas. O calendario concreto das exhumacións e a duración dos traballos non foron detallados na asinatura do convenio.

Alcance e lugares de intervención

As intervencións concentraranse en tres puntos concretos: o cemiterio de Boisaca, en Santiago de Compostela; a fosa de Serantes, en Ferrol; e a fosa de Beira, no termo municipal de Carral. As tres localizacións xa foran sinaladas en investigacións previas como posibles enterramentos colectivos de vítimas da represión franquista.

Histagra coordinará as labores arqueolóxicas e forenses, que inclúen a escavación controlada, o rexistro estratigráfico, as labores antropolóxicas e a identificación posterior, no seu caso, mediante probas científicas. Ademais da procura e recuperación de restos, o proxecto contempla a elaboración de rexistros audiovisuais e testemuños que vinculen a intervención coas familias e coa comunidade.

«Hai que seguir loitando pola democracia», dixo o reitor, e destacou a emoción que xeran as gravacións coas familias: «pon os pelos de punta»

Repercusións institucionais e memoria

No acto, Formoso agradeceu a colaboración coa USC e valorou a traxectoria do reitor saínte, quen remata o seu mandato tras as recentes eleccións universitarias. A asinatura do convenio enmárcase, segundo resaltou a Deputación, nunha traxectoria de acordos entre ambas institucións para impulsar proxectos culturais, sociais e de memoria histórica.

Pola súa parte, López vinculou as exhumacións cun deber de xustiza e cun proceso de sanación para os descendentes das vítimas, citando a experiencia recente nunha fosa común de Celanova (Ourense) como exemplo do impacto persoal e comunitario que xeran estas actuacións. A USC comprométese ademais a difundir os resultados e os materiais documentais xerados.

No plano académico e social, a iniciativa insírese na dinámica de recoñecemento das vítimas do franquismo que impulsaron administracións locais e equipos científicos nos últimos anos. A intervención da USC súmase a outros traballos forenses e arqueolóxicos desenvolvidos en Galicia e no resto de España para identificar e dignificar a quen foron represaliados.

Aínda que o acordo contempla a financiación e o deseño técnico, aínda falta por concretar o calendario de execución e os prazos para a publicación de informes e a entrega de resultados ás familias. A Deputación e a USC sinalaron a súa intención de coordinarse estreitamente con asociacións de memoria e cos familiares para que as actuacións respecten criterios científicos e éticos.

A financiación, a dirección técnica e a implicación institucional converten esta intervención nun proxecto relevante para a recuperación da memoria na provincia da A Coruña. Fontes da USC e da Deputación subliñaron que, máis alá do traballo científico, trátase dunha acción orientada á reparación moral e ao recoñecemento das vítimas do pasado.