As raíñas do abelón Bombus terrestris seguen activas en A Mariña durante este inicio de primavera de 2026, a pesar de sucesivos temporais que azoutaron a costa lucense. Estas femias fundadoras buscan lugares onde anidar e flores para se alimentar, unha conduta que é esencial para a polinización temperá de prados e xardíns. Investigadores e naturalistas alertan de que o cambio climático e os cambios no uso do solo están a alterar a súa fenoloxía e a poñer en risco o seu papel nos ecosistemas.
Nos últimos meses, as raíñas soportaron borrascas con nomes como Goretti, Harry, Kristin, Leonardo, Marta e Pedro, e foron vistas libando en zonas relativamente protexidas da costa mesmo cando os ventos alcanzaron refachos moi intensos. Na comarca, rexistráronse refachos próximos a 100 km/h nas primeiras horas do día e en Viveiro medíronse puntas de ata 150 km/h, mentres que en Riotorto as choivas deixaron ata 20 litros por metro cadrado. Aínda así, a súa actividade non cesou: o seu zumbido característico continúa en xardíns, setos e prados onde atopan refuxio.
As raíñas de abelón son as únicas que sobreviven ao inverno enterradas no solo e cada vez espertan antes do habitual para fundar novas colonias, unha tendencia vinculada ao incremento das temperaturas. Investigadores suecos da Universidad de Lund, que comparan coleccións históricas de hai máis dun século, constatan que o primeiro voo en paisaxes agrarios prodúcese agora arredor de 14 días antes ca hai 117 anos; respecto a hai dúas décadas, ese adiantamento sitúase nunha media de cinco días. Estas conclusións analízaas en Galicia a bióloga María Blasi Romero, que subliña a repercusión destes cambios na dinámica de poboacións.
Nos campos e xardíns de A Mariña os abelóns refuxianse en flores menos expostas cando a meteoroloxía empeora, e obsérvanse frecuentemente en especies aromáticas como o romeiro rastrero, onde se aliméntan grazas ás súas potentes vibracións musculares. Habitualmente non adoitan voar por riba de 30 km/h, polo que sorprender a súa actividade en pleno temporal confirma a súa capacidade de atopar microhábitats favorables. Ademais da súa presenza en liberdade, a especie é moi valorada na agricultura protexida e en invernadoiros pola súa eficacia como polinizador comercial.
O labor destes insectos despertou o interese de equipos en Lugo, onde se vai estudar máis a fondo a súa influencia nos ecosistemas de montaña e a súa capacidade para sosteñer comunidades vexetais en altitude. Científicos locais procuran comprender como a aparición temperá das raíñas afecta á sincronía coas plantas e que consecuencias pode ter para a biodiversidade. O obxectivo é reunir datos que permitan orientar medidas de conservación e xestión do paisaxe para favorecer a estas poboacións.
Paralelamente, investigacións galegas constataron que os abelóns poden ser un aliado fronte á avispa invasora Vespa velutina, e observouse que desenvolveron estratexias para librarse dalgúns ataques. Aínda que non son inmunes á presión de depredadores e parásitos, o seu tamaño e comportamento lles aportan certa vantaxe nas interaccións coa velutina, segundo os estudos. A pesar diso, os expertos insisten en que a combinación do quecemento e da fragmentación do hábitat segue a ser unha ameaza para a súa estabilidade poboacional.
A convivencia coas persoas adoita ser pacífica: os abelóns son xeralmente dóciles e o seu voo grave resulta inofensivo, agás en situacións nas que se perceba unha ameaza directa ao nido. Como prevención, os observadores locais advirten que, ao sentirse atacados, os individuos poden erguer as patas dianteiras como sinal de advertencia antes de picar. En ocasións, as autoridades locais interviñeron para retirar enxames urbanos, como a actuación recente nunha igrexa de Castroverde, sempre procurando minimizar o risco para a cidadanía e preservar os insectos.
Os naturalistas da zona piden que a presenza destes polinizadores sexa tida en conta nos plans de xestión do territorio e nas estratexias de adaptación ao cambio climático. Manter pradeiras, setos e recursos florais no inverno e na primavera, así como limitar a perda de hábitat, son medidas que recomendan para garantir que as raíñas atopen sitio onde invernar e alimento ao espertar. A pequena figura do abelón, resistente contra vento e marea, converteuse nun indicador da saúde dos primeiros rebentos primaverais en A Mariña.
O reportaxe e as fotografías no terreo foron realizadas por Xavier Lombardero, que documenta a presenza continua destes insectos pese aos extremos meteorolóxicos da costa lucense. Para os científicos, as observacións desta tempada achegan datos valiosos sobre como se está a desprazar o calendario biolóxico de moitas especies e subliñan a urxencia de monitorizar e protexer aos polinizadores silvestres.
