O ministro de Cultura alemán, Wolfram Weimer, xerou unha controversia nacional ao suspender a entrega do Premio Nacional aos Libreiros prevista para o 19 de marzo na Feira do Libro de Leipzig, tras identificar entre os nominados varias librarías que, segundo informes dos servizos de intelixencia, poderían incorrer en activismo de signo esquerdista. A decisión, anunciada esta semana desde Berlín, tomouse despois de que o ministerio asegurase ter detectado indicios en expedientes do Ministerio do Interior que apuntan a unha suposta proximidade ideolóxica dese establecementos. A cancelación xerou críticas no mundo da cultura e alimenta o debate sobre a vixilancia política de espazos culturais. A medida deixou ademais sen acto público uns premios que recoñecen o traballo de pequenas librarías independentes en toda Alemaña.
Os libreiros sinalados polo ministerio son tres establecementos independentes: ‘Golden Shop’ en Bremen, ‘Rote Strasse’ en Göttingen e ‘Zur schwankenden Weltkugel’ en Berlín. O galardón, que reparte dotacións que van de 7.000 a 25.000 euros segundo a categoría, é designado por un xurado independente entre cento dezaoito librarías e busca premiar a labor editorial e comercial de pequenos comercios. Weimer explicou que a presenza deses libreiros en Leipzig podería ser, ao seu xuízo, «prexudicial», e por iso decidiu suprimir o acto público, aínda que o ministerio comunicou que as cantidades económicas previstas serán abonadas por vías administrativas alternativas.
A utilización de informes dos servizos secretos para fundamentar a decisión provocou un rexeitamento inmediato no sector cultural. A Federación Europea e Internacional de Libreros emitiu unha protesta formal polo que considerou unha intromisión política na vida cultural e unha forma de censura indirecta. Paralelamente, o propio xurado do premio desvinculouse da decisión do ministro, subliñando que a selección dos nominados responde a criterios independentes e profesionais.
As sospeitas concretas que maneja o ministerio inclúen, segundo medios alemáns, unha acusación de vínculos afastados coa histórica Fracción do Exército Vermello (RAF) no caso dunha das librarías, e a existencia de pintadas contra a policía na fachada doutra, feitos que o xornal Süddeutsche Zeitung apunta como non recentes. Os críticos sosteñen que se trata de elementos insuficientes para privar os libreiros do seu recoñecemento público e que a apelación á seguridade para xustificar a decisión pode abrir a porta a arbitrariedades. Os libreiros afectados aínda non foron obxecto de imputacións xudiciais, pero a súa reputación quedou no centro do debate público.
A supresión do acto en Leipzig non só priva os premiados da visibilidade que aporta a Feira, a segunda máis importante de Alemaña tras Fráncfort, senón que tamén afecta á presenza de pequenas editoriais e librarías que consideran a feira unha plataforma esencial para a súa actividade. Desde o ministerio, ademais, sinalaron que a entrega do importe xestionarase «por outros canais», sen detallar o procedemento, o que algúns receptores interpretan como un alivio económico insuficiente fronte ao custo reputacional. A organización da Feira mostrou a súa sorpresa e preocupación pola decisión ministerial, segundo fontes próximas ao evento.
Este escándalo súmase á polémica previa que rodeou ao propio Weimer desde comezos do ano, cando as súas presións sobre a dirección da Berlinale desataron a mobilización do mundo do cinema nacional e internacional. A controversia no festival collera impulso tras críticas á suposta neutralidade imposta arredor do xenocidio en Gaza e comentarios do presidente do xurado, Wim Wenders, que algúns interpretaron como unha invitación a que os cineastas non se pronunciasen. A acumulación de tensións converteu o ministerio nun foco de debate sobre a xestión política da cultura.
O perfil político de Weimer, membro da Unión Cristianodemócrata (CDU), introduce unha dimensión partidista na polémica, nun momento en que o seu partido está liderado polo canciller Friedrich Merz. Os opositores e diversas asociacións civís reclamaron explicacións sobre os criterios que conduciron a recorrer a informes de intelixencia para decisións culturais e advirten do risco de que o Estado limite espazos de expresión ideolóxica lexítima. Desde a CDU, en cambio, algúns portavoces apoiaron a prudencia do ministro e a necesidade de garantir a seguridade e a convivencia democrática.
Nas próximas semanas agárdanse xestos por parte do xurado, a Federación de Libreros e axentes culturais para esixir transparencia e salvagardar a independencia dos premios. Tamén poderían producirse recursos administrativos ou peticións de investigación sobre como se empregaron os informes oficiais nesta decisión. Máis alá das posibles vías legais, a controversia plantea unha cuestión máis ampla sobre a autonomía cultural en Alemaña e o equilibrio entre a seguridade estatal e a liberdade de expresión en espazos públicos como as librarías e as feiras do libro.
