As crías da anguila —as angulas— son capturadas de forma ilegal cada ano e enviadas a piscifactorías en Asia, segundo investigacións e datos policiais, o que agrava o colapso da poboación europea iniciado nos anos oitenta. A pesar de que a exportación fóra da Unión Europea está prohibida desde 2009, as redes criminais eluden os controis en aeroportos e portos para lucrarse cun mercado negro moi rendible. En España, a presión política rexional impediu que o Goberno as declarase oficialmente en perigo de extinción, unha decisión que, segundo os expertos, dificulta a adopción de medidas de protección máis drásticas.
Os estudos científicos estiman que as poboacións de anguila europea descenderon máis do 90% desde os anos oitenta, un escenario que converte á especie nunha prioridade de conservación en todo o continente. A extracción masiva de angulas para cultivo en Asia é un dos factores que explican este desplome, xunto coa contaminación, a perda de hábitat e as barreiras á migración. Os expertos alertan de que a combinación de ameazas está a levar á especie a un punto de non retorno se non se actúa con contundencia.
Os beneficios económicos explican en gran medida a persistencia do fenómeno. Segundo o Servicio de Protección de la Naturaleza (Seprona) da Guardia Civil, un só quilogramo de angulas pode producir máis dunha tonelada de anguilas adultas destinadas ao consumo. No mercado ilegal asiático, o prezo alcanza cifras extraordinarias: 6.000 euros por quilo nalgúns casos, o que alimenta redes organizadas que controlan toda a cadea, desde a captura ata a venda.
Métodos da trama e rutas de saída
As mafias que trafican con angulas empregan diversas artimañas para burlar os controis: documentación falsa, mesturas de lotes e cargas combinadas que dificultan a identificación. Polo seu tamaño e aspecto, distinguir a simple vista as crías europeas doutras especies novas resulta practicamente imposible, e os métodos científicos para verificar a súa orixe son aínda lentos e custosos. Os cargamentos camúflanse incluso en maletas que viaxan polos principais aeroportos europeos, o que complica o labor dos axentes fronteirizos.
As redes abarcan desde pescadores que capturan as angulas ata empresarios que financian o transporte e compradores en Asia con instalacións para o seu engorde. Interpol caracterizou estas estruturas como amplas e coordinadas, con implicación transnacional. En España, aínda que se realizaron detencións e incautacións significativas, boa parte do contrabando logra escapar aos controis ou réinventa con novas tácticas.
A resposta policial e as limitacións legais
En 2015 Europol lanzou o operativo Lake para combater o tráfico de angulas, operación que permitiu incautacións e a desarticulación dalgúns grupos. Con todo, os instrumentos de verificación xenética e os procedementos administrativos seguen sendo insuficientes para procesar todos os envíos sospeitosos coa rapidez necesaria. A prohibición de exportación de 2009 establece un marco legal, pero a súa eficacia depende da cooperación internacional e de recursos para inspección e peritaxe.
O contraste entre a magnitude do negocio e os medios destinados a frealo é chamativo: estímase que o comercio ilegal de angulas xera beneficios anuais de entre 2.000 e 3.000 millóns euros. Eses volumes económicos explican o interese de organizacións criminais organizadas que invisten en tácticas para eludir a lei. Para os conservacionistas, a falta dun listado nacional de especies en perigo limita as sancións e a prioridade política que recibiría a protección da anguila.
Consecuencias ecolóxicas e propostas de actuación
A desaparición da anguila europea tería impactos nas cadeas tróficas e nos ecosistemas fluviais e costeiros, onde a especie desempeñou funcións ecolóxicas relevantes durante décadas. Ademais, o baleirado de poboacións locais afecta á pesca artesanal e ás comunidades que tradicionalmente empregaron a anguila como recurso. Os científicos piden un enfoque integral que combine vixilancia, sancións máis firmes e programas de recuperación de hábitats.
Entre as medidas propostas figuran o aumento de recursos para controis en aeroportos e portos, a axilización de análises xenéticas para identificar a orixe das angulas, e maior coordinación entre países europeos e destinos asiáticos. Tamén se reclama impulsar alternativas de acuicultura sostibles en Europa que non dependan da extracción de crías silvestres. Sen intervención rápida e coordinada, advirten os expertos, o comercio ilegal seguirá sendo un cravo máis no ataúde da especie.
