Un equipo do Campus Terra de Lugo da Universidad de Santiago de Compostela puxo en marcha ‘Sirena’, un sistema que utiliza intelixencia artificial para detectar de forma temperá anomalías e patoloxías en especies acuícolas de alto valor económico coma o rodaballo e o lenguado. A iniciativa, distinguida o 11 de marzo de 2026 na novena edición das axudas da Cátedra AgroBank, busca trasladar unha tecnoloxía de monitorización ao sector para evitar brotes epidémicos e mellorar a rentabilidade e sustentabilidade das explotacións acuícolas.
O proxecto pretende acelerar a transferencia de coñecemento desde a universidade cara á industria e, no caso de cumprir trece obxectivos previstos, o Campus Terra podería acceder ata 6,1 millones de euros nun horizonte de catro anos, segundo as fontes do programa. Na proposta participan o grupo Gapavet da Facultade de Veterinaria da USC, a Universidad Politécnica de Madrid e a empresa Insuiña, o que achega unha mestura de experiencia académica e capacidade industrial.
Sirena parte dun modelo preliminar que xa amosou resultados prometedores e propón desenvolver un sistema integrado de cámaras, análise de datos e algoritmos de aprendizaxe automática capaz de identificar patróns anómalos no comportamento ou na fisioloxía dos peixes antes de que se convertan en episodios xeneralizados de enfermidade. A detección temperá facilitaría intervencións precisas e rápidas, reducindo perdas e a necesidade de tratamentos masivos.
Os impulsores explícan que a idea non é só construír un algoritmo illado, senón validar a tecnoloxía en planta, fabricar un prototipo precomercial e deseñar un plan de explotación que permita a súa adopción por parte das granxas e plantas de procesamento. Estas fases inclúen probas en condicións reais e o axuste de hardware e software para que o sistema funcione coa variabilidade propia de distintas especies e sistemas de cultivo.
O proxecto responde a unha crecente demanda do sector: a acuicultura xa aporta máis do 50% do peixe destinado ao consumo humano a nivel mundial e constitúe unha peza clave do liderado español nesta industria. Mellorar a vixilancia sanitaria nas explotacións non só aumenta a rendibilidade das empresas, senón que tamén contribúe a prácticas máis sostibles e á seguridade alimentaria.
O consorcio que impulsa Sirena é multidisciplinar: reúne enxeñeiros especializados en deseño electrónico, expertos en intelixencia artificial e veterinarios con experiencia en anatomía patolóxica, o que permite abordar o problema dende o diagnóstico clínico ata a implementación tecnolóxica. A colaboración coa empresa Insuiña facilita ademais a orientación comercial e a transición do prototipo ao mercado.
Ademais do impacto produtivo, os promotores subliñan que a iniciativa está aliñada cos principios de economía circular e produción intelixente promovidos polo Pacto Verde Europeo e a Agenda 2030. A adopción de solucións dixitais na acuicultura podería reducir o uso de fármacos, optimizar recursos e minimizar o desperdicio, obxectivos cada vez máis esixidos polos mercados e reguladores.
Os responsables do Campus Terra agardan que Sirena, ademais de mellorar o control sanitario, xere novas oportunidades de emprego cualificado en áreas como a analítica de datos, a informática industrial e a ciencia veterinaria aplicada. A creación dun ecosistema tecnolóxico arredor da acuicultura podería beneficiar a provedoras locais de servizos e a pymes tecnolóxicas da rexión galega.
O seguinte paso será completar a validación en contornos reais e atraer produtores interesados en pilotar a tecnoloxía. Se a cooperación entre universidades, empresa e sector primario se consolida, Sirena podería converterse nunha ferramenta de referencia para reducir riscos sanitarios en granxas mariñas e de auga doce, mellorando a competitividade da acuicultura española.
