Instituto Galego de Física de Altas Enerxías (IGFAE), centro mixto da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e da Xunta, incorporou ao físico experimental César Cabrera para poñer en marcha unha nova liña de traballo dedicada á simulación cuántica con átomos ultrafrios. A chegada do investigador, premiado en 2025 cunha Bolsa de Inicio do Consello Europeo de Investigación (ERC) por un importe de 1,9 millóns de euros, supón un fito para a comunidade científica galega e unha aposta por tecnoloxías que combinan física fundamental e aplicacións emerxentes.

Un proxecto que aspira a recrear universos en miniatura

A idea central do equipo que liderará Cabrera é ambiciosa pero concreta: construír un simulador cuántico capaz de atrapar, manipular e arrefriar átomos individuais até temperaturas próximas ao cero absoluto, para estudar como as súas interaccións dan lugar a estados colectivos da materia que non se observan a temperatura ambiente. Para iso fará falta montar un laboratorio desde cero —vácuo ultraalto, sistemas láser de precisión, óptica para trampas atómicas e detectores dun só fotón— e formar un equipo de estudantes e posdoutorandos que vaian consolidando a infraestrutura experimental.

Montar unha instalación deste tipo implica retos técnicos e loxísticos: o axuste fino dos láseres, o illamento fronte a vibracións e campos magnéticos ambientais, e a calibración de detectores que operan á escala dun só átomo. É tamén un exercicio de paciencia científica; os primeiros resultados prácticos poden tardar anos en madurar, pero a comunidade internacional valora tanto as capacidades instrumentais como as ideas teóricas que este tipo de laboratorios ofrecen.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

Segundo declaracións do propio investigador, recollidas pola USC, a temperaturas extremas «os efectos da física cuántica, que normalmente non percibimos na nosa vida cotiá, chegan a dominar o comportamento da materia». Cabrera subliña que a simulación cuántica non busca construír unha máquina universal de uso xeral, senón crear plataformas controladas onde pór a proba modelos físicos complexos.

«A miña elección ten ademais unha motivación moi persoal. Non só busco desenvolver o meu proxecto nun instituto de excelencia, senón tamén construír algo dende cero: abrir unha liña de investigación en átomos ultrafrios e simulación cuántica, e formar estudantes e novos investigadores neste campo emerxente.»

Alén do compoñente teórico, a posta en marcha deste tipo de experimentos ten consecuencias prácticas. Os simuladores cuánticos permiten explorar modelos difíciles de resolver con ordenadores clásicos e serven como banco de probas para futuras tecnoloxías cuánticas, desde sensores ultraprecisos ata compoñentes para computación cuántica. Cabrera pretende, ademais, que o laboratorio sexa unha plataforma formativa para a rexión, con acordos de mobilidade e estancias internacionais para xoves investigadores galegos.

Galicia multiplica a súa aposta pola computación e a investigación cuántica

A incorporación de Cabrera encaixa nunha estratexia máis ampla que vén madurando en Galicia nos últimos anos. IGFAE, coñecido pola súa traxectoria na física de altas enerxías e pola súa capacidade para integrar proxectos internacionais, impulsa con esta iniciativa o denominado Laboratorio de Computación Cuántica, promovido en colaboración co CESGA (Centro Galego de Supercomputación). Á falta de detalles sobre o calendario exacto, fontes do instituto apuntan a que a interacción entre capacidades experimentais e recursos computacionais será clave para o éxito do proxecto.

Non é a primeira vez que a Universidade de Santiago actúa como imán de talento; na última década o cam