150 anos despois da chamada que quedou como icono do progreso, segue viva a discusión sobre quen merece realmente a paternidade do teléfono e cando esa marabilla técnica se instalou en Galicia. O episodio inaugural, ocorrido o 10 de marzo de 1876, marcou o inicio dunha revolución nas comunicacións. A súa chegada ás cidades galegas foi máis lenta e, ademais, salpicada de mitos: desde o suposto primeiro toque do timbre na céntrica rúa do Príncipe en Vigo ata as probas e centrais que comezaron a facerse habituais na Coruña e Vigo a finais da década de 1880.
Disputas de autoría: máis aló de Bell
Cando se evoca a figura de Alexander Graham Bell moitos nomes quedan á sombra. A historia oficial recoñece a patente de Bell de 1876 para a transmisión electromagnética do son vocal, un fito que permitiu o despregue comercial posterior e a creación, case unha década despois, de grandes empresas de telecomunicacións como a que daría lugar a AT&T. Con todo, non é unha narración exenta de controversia: investigadores e documentos recuperados nos últimos anos lembran a figura de Antonio Meucci, emigrante italiano en Nova York, que en 1871 rexistrou unha solicitude provisional vinculada a un aparello de comunicación doméstica. A diferenza técnica, e o que decantou a balanza nos xulgados, foi a presentación da patente sobre a transmisión electromagnética por parte de Bell.
Na mesma conxuntura xurdiu Elisha Gray, inventor prolífico que presentou no mesmo ano dispositivos semellantes e reivindicou a prioridade. As disputas legais e públicas da época alimentaron unha aurora de inventores que, ao cabo, fixeron as bases dunha tecnoloxía que transformaría industrias, portos e a vida cotiá.
A escena do experimento que adoita contarse como emblemática tivo lugar en Boston e xuntou a Bell e ao seu axudante, Thomas Watson. Foi entón cando se pronunciou a frase que entrou nos manuais de historia da tecnoloxía:
«Señor Watson, veña aquí; quero velo».
Aquela frase, pronunciada por Bell ao outro lado dunha habitación, simboliza o paso da comunicación a distancia do telegráfico ao falado; a partir de aí, a expansión foi imparable aínda que desigual segundo rexións e economías.
As primeiras chamadas en Galicia: mito, empresas e papeis
En Galicia a implantación non foi inmediata. Circulan relatos que sitúan unha primeira chamada en Vigo en 1882, atribuída ao industrial lucense Antonio López de Neira. A anécdota ten todo o aroma das historias locais: un empresario potente —propietario dunha fábrica de chocolate e da papeleira La Cristina en Lavadores, entón municipio independente— interesado nas innovacións que podían beneficiar aos seus negocios e á cidade porto.
Con todo, a documentación conservada e os cronistas posteriores matizan e, nalgúns casos, poñen en cuestión esa versión temperá. Ceferino de Blas, último cronista oficial da cidade, chegou a sosteñer en 2022 que o teléfono non se xeneralizou en Vigo ata 1889, cando a prensa local anunciaba que «é moi posible que mañá comece a funcionar o teléfono con algúns abonados». Ese anuncio coincide coa instalación de centrais urbanas e coa aparición de operadoras e centrais telefónicas en edificios como os da rúa Colón, cuxa fotografía quedou en arquivos como o de Pacheco.
Outra peza relevante é a experiencia directa do propio López de Neira: fontes consultadas sinalan que, pese a que o industrial puido instalar unha liña privada en 1887 que comunicaba instalacións da súa explotación, non se debe confundir iso con redes urbanas abertas ao público. En realidade, moita
