Vigo. Hai agora 150 anos que unha voz atravesou un fío por primeira vez con sentido práctico: o 10 de marzo de 1876, pronunciouse unha frase que pasaría aos anais da técnica. O teléfono transformou as relacións persoais e o comercio; non obstante, a súa chegada a Galicia foi lentísima e está chea de matices e mitos locais. Na cidade olívica segue discutíndose quen descolgou primeiro e cando funcionaron de verdade as redes urbanas en A Coruña e Vigo.
O invento e a polémica sobre a súa paternidade
A historia oficial adoita retratar a Alexander Graham Bell como o autor do teléfono. Foi Bell quen obtivo a patente que permitiu, ademais, construir grandes compañías de telecomunicacións e sentar as bases da longa industria posterior. Non obstante, a autoría foi obxecto de debate desde entón. Para algúns historiadores, o verdadeiro antecedente foi Antonio Meucci, inmigrante italiano en Nova York, que en torno a 1871 ideou un aparello para comunicarse coa súa esposa enferma e rexistrou unha solicitude provisional na Oficina de Patentes dos Estados Unidos.
A competencia técnica e legal inclúe tamén a Elisha Gray, inventor prolífico que deseñou un prototipo similar en 1876. Ao final, os tribunais favoreceron a patente de Bell, e ese fallo marcou a memoria colectiva. A partir da súa demostración en Boston, a telefonía comercial cobrou impulso; nove anos despois, en 1885, creouse unha estrutura que acabaría consolidándose como unha gran compañía de longa distancia, hoxe unha referencia mundial en telecomunicacións.
«Señor Watson, véñase aquí; quero velo»
Esas palabras, pronunciadas por Bell no laboratorio ante o seu axudante Thomas Watson, adoitan citarse como a primeira comunicación telefónica práctica. A frase, sinxela, resumía o milagre técnico: unha voz transmitida a través dunha corrente eléctrica para vencer a distancia entre dúas estancias. A partir de aí comezaron a xurdir as redes, aínda que non de forma homoxénea nin simultánea.
O teléfono en Galicia: do rumor á centralita
En Galicia a implantación foi desigual. As principais prazas portuarias, con Vigo e A Coruña á cabeza, concentraron a demanda polo seu dinamismo comercial. Non obstante, non hai un único día que poña fin á incertidume. En Vigo atribúese ás veces a primeira chamada a Antonio López de Neira, empresario nado en Sober (Lugo) e coñecido polo seu papel na vida industrial da ría: propietario dunha fábrica de chocolate e da papelera La Cristina en Lavadores, personaxe con interese polas novidades técnicas.
Cómpre lembrar que hai varias datas en xogo. Nalgúns relatos aparece o ano 1882 como referencia a unha chamada localizada na rúa do Príncipe; outras fontes sitúan unha primeira liña privada atribuída a López de Neira en 1887. Pero a posta en marcha de redes urbanas con abonados e centrais operativas non se consolidou ata 1889, cando novas da época anunciaban que era «moi posible que mañá comece a funcionar o teléfono con algúns abonados». Esa discreción entre o rumor do pioneiro e o despregamento real explica boa parte da confusión.
Quen estudou a memoria local, como o cronista Ceferino de Blas, lembrou en traballos recentes que a chegada efectiva do servizo foi posterior á famosa anécdota do alcalde-industrial. José Ramón Cabanelas, membro do Instituto de Estudos Vigueses, engade unha mirada social: López de Neira era unha figura respectada, con capacidade para impulsar proxectos experimentais na súa industria. Cando un personaxe así amosa interese por unha tecnoloxía, non é raro que a atribución popular lle corra a voz e
