Un caso que ilustra un problema sistémico
Unha médica de familia que traballa en Vigo contou que atendeu 72 pacientes durante unha única xornada. Ese dato, por si só, non é só unha anécdota impactante: funciona como síntoma de tensións acumuladas na atención primaria que repercuten na calidade asistencial, na saúde laboral dos profesionais e, en última instancia, na seguridade dos pacientes.
A sensación de non chegar a cada paciente
Tras unha xornada tan intensa, a profesional relatou que marchou coa sensación de non ter podido dedicar a cada paciente o tempo nin a atención que requirían. A percepción de «non chegar» é frecuente entre quen encadean consultas durante horas sen pausa: as entrevistas acurtan, os matices clínicos pérdense e increméntase a probabilidade de erros ou de solucións parche.
Ao rematar a xornada, explicou que lle quedou a impresión de non ter podido atender coa dedicación necesaria a moitos dos pacientes.
Consecuencias para a práctica clínica
Atender a decenas de persoas nunha mañá significa, entre outras cousas, menos tempo por historia clínica, menor capacidade para explorar ou afondar en problemas complexos e menos marxe para o seguimento. Isto dificulta a prevención, a detección temperá de enfermidades e a continuidade asistencial, piares fundamentais da medicina da familia.
Ademais, a sobrecarga prolongada inflúe no desgaste profesional. A fatiga acumulada aumenta o risco de esgotamento, reduce a satisfacción laboral e pode impulsar baixas médicas ou saídas do sistema, o que retroalimenta a falta de plantilla e agrava o problema.
Factores que alimentan a saturación
Varias dinámicas contribúen a estes picos de demanda: axendas con citas demasiado axustadas, consultas que se enchen de motivos que poderían resolverse por outras vías, e fluxo de urxencias que non sempre requiren atención presencial inmediata. Tamén inflúen cambios demográficos que incrementan a demanda e limitacións en recursos humanos e de tempo estructural.
Respostas e alternativas a curto e medio prazo
Ante este escenario, distintas medidas poden aliviar a presión sen renunciar á calidade. Entre elas:
- Reforzar a triaxe telefónica e administrativa para priorizar casos que realmente necesitan consulta presencial e xestionar por vía non presencial aqueles problemas resolubles con receita, consellos ou seguimento telemático.
- Asignar tarefas segundo as competencias, derivando á enfermaría, aos farmacéuticos clínicos ou ao persoal administrativo aquelas actuacións que non requiren a intervención directa do médico.
- Aumentar a flexibilidade das axendas, reservando ocos para imprevistos e evitando converter todas as franxas en consultas pechadas de 10 minutos.
- Impulsar a telemedicina como complemento, non substituto, para facilitar revisións e consultas de seguimento que non esixen exploración física.
Impacto para a cidadanía
Desde a perspectiva da poboación, a sobrecarga pode traducirse en citas tardías, menor tempo de escoita, máis derivacións e unha experiencia sanitaria menos satisfactoria. Todo iso erosiona a confianza no sistema público de saúde e dificulta o abordaxe integral de problemas crónicos ou complexos, que requiren continuidade e coordinación.
Que debe preguntarse a administración
As autoridades sanitarias teñen nas súas mans decisións que afectan a sostibilidade da atención primaria: redistribución de recursos, planificación de plantillas, incentivos para reter profesionais e modelos organizativos que prioricen o tempo clínico de calidade. A cidadanía tamén xoga un papel, colaborando no uso axeitado dos recursos e na adopci
