No alto da parroquia de Santa Mariña de Lesa, no concello de Coirós, atópanse evidencias dun pasado relixioso que combina mitoloxía e astronomía. O xacemento rupestre de Pena Furada reúne gravados que apuntan cara a rituais pagãs ligados á auga e fertilidade.

A deusa que marca o tempo

O gravado da Moura, de 65 centímetros, mostra claramente símbolos asociados ao sexo feminino. Esta figura podería representar a deusa Nabia, unha entidade galaico-romana vinculada coa fecundidade e o calendario astronómico.

Os arqueólogos, liderados por Antón Fernández Malde, atoparon que o lugar non é só un santuario, senón tamén un almanaque natural. Os raios de sol inciden de xeito preciso nas figuras segundo as estacións do ano.

• Nabia ten orientación leste-oeste
• A luz solar marca datas importantes
• Hai equinoccios nos que se ven figuras ocultas

Un santuario cos ollos do ceo

O conxunto de petroglifos inclúe tres portas simbólicas aliñadas e covas rituais. Todo apunta a que o espazo estaba deseñado para rituais sazonais. Tamén hai unha pía cuadrangular usada para ofrendas.

O camino de acceso e os muros que delimitan a plataforma fan pensar nun recinto sagrado organizado. O templo primitivo podería ter servido como base para o posterior cristianismo na zona.

Santa Mariña de Lesa e a transición relixiosa

Polo seu lado, a igrexa de Santa Mariña de Lesa data do século XIII. Esta construción de estilo románico de transición ao gótico pode ter sido erguida para substituír simbolicamente o culto pagão do lugar.

O interior amosa catro columnas románicas e unha ábsida con influencia gótica. A xanela oxival, dividida por un parteluz, é un exemplo claro desta mestura estilística.

Monte do Gato: cume de historia e biodiversidade

Todo este conxunto sitúase dentro do Monte do Gato, a 515 metros sobre o nivel do mar. Esta rexión é parte da Reserva da Biosfera das Mariñas Coruñesas e atópase no límite entre Aranga, Coirós e Oza-Cesuras.

Na zona atopamos tamén o castelo do rei Teodomiro, un monumento do século VI declarado Ben de Interese Cultural en 1994. Só en 2021 se atoparon vestixios arqueolóxicos que confirmaron a localización exacta.

Santa Baia da Espenuca e as lendas medievais

Un pouco máis arriba, o miradoiro de A Espenuca ofrece vistas do río Mandeo e da comarca. Alí erguese a igrexa de Santa Baia, cun campanario afastado da nave principal.

Segundo a lenda, un cabaleiro arrependido erixiu catro templos en puntos altos para expiar os seus pecados. A Santa Baia da Espenuca e a Santa Marta de Babío son os dous que aínda perduran.