Actualidade: o legado ecolóxico do pobo maia

Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, o legado ecolóxico do pobo maia. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.

nn

Os detalles que saíron á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Unha gran chaira sobre o lombo dun crocodilo cósmico emerxendo dun estanque. Así imaxinaban o mundo os antigos maias. As súas catro esquinas sinalaban os puntos cardinais, e no centro ergueuse a ceiba sagrada que unía o ceo co inframundo. Sobre esa Terra inmóbil e plana (motivo polo que algúns consideran que foron os primeiros terraplanistas) os astros xiraban con precisión matemática e non necesitaban telescopios para ler os eclipses nin brúxulas para orientarse. Pero esta imaxe do planeta non era un simple mito, era a base dunha relación espiritual co territorio, onde cada fenómeno natural tiña alma e propósito. Non obstante, esta civilización, que se adiantou á nosa comprensión astronómica e climática, que veneraba a chuvia como don divino e temía o bramido de Chaac, modificou o seu contorno de maneira radical: cambiou o clima antes de que Europa levantase as súas primeiras chemineas industriais. «Ao escavar canles e expandir a súa rede agrícola para alimentar unha poboación crecente, liberaron gases de efecto invernadoiro e alteraron o equilibrio hídrico da rexión. O seu colapso coincidiu con secas prolongadas que as súas propias prácticas intensificaron», explica o guía de turismo Raúl Villagómez mentres nos diriximos ao corazón do municipio de Tulum: o Parque do Jaguar. Neste territorio único de case 3.000 hectáreas, que integra o Parque Nacional Tulum e a Área de Protección de Flora e Fauna Jaguar, natureza e historia entrelázanse. Un proxecto ideado para preservar o equilibrio ecolóxico da rexión de Quintana Roo, que atesoura valores ambientais e arqueolóxicos significativos. Para iso reorganizaron sendeiros, crearon ciclovías e rutas de transporte eléctrico para reducir o impacto e crear todo un corredor ecolóxico que conecta hábitats antes fragmentados e que agora permiten o libre tránsito da fauna: ocelotes, monos araña, pecarís de collar, iguanas negras, armadillos… e en especial do xaguar, emblema vivo destas terras e figura sagrada na que o deus do Sol se transformaba para viaxar pola noite polo mundo dos mortos. Pero asemade, este parque acolle a Zona Arqueolóxica de Tulum, terceiro sitio prehispánico máis visitado de México, e o Museo Rexional da Costa Oriental (Mureco), inaugurado en setembro de 2024, que ofrece tres salas permanentes e máis de 300 pezas que narran o esplendor da cultura maia. Trasládamonos en coche eléctrico polos sendeiros do Parque do Jaguar mentres pasamos por unha colosal estrutura circular de case 30 metros de altura. Unha torre de vixilancia que ofrece (iso si, despois de subir 137 chanzos) vistas panorámicas da selva e do mar. Caminamos baixo un sol impoñente ata a zona arqueolóxica da cidade que os maias coñecían como Zamá (amencer). Un nome nada casual, xa que o primeiro raio de sol que se ergue sobre o Caribe mexicano bañaba as súas murallas e templos, converténdoa nunha atalaia luminosa. «Os españois bautizárona como Tulum porque preguntaron aos nativos o nome do lugar pero sinalando aos muros que a rodeaban, algo pouco común nas cidades maias», explica Raúl, quen puntualiza que foi un enclave mariño crucial. Ao contrario doutras cidades maias do interior, aquí o comercio realizábase por mar. Ata os seus cantís chegaban canoas cargadas de xade, obsidiana, sal e téxtiles que navegaban entre arrecifes (o segundo máis grande do mundo despois da Gran Barreira de Coral en Australia) guiadas por ‘El Castillo’, a estrutura máis alta da cidade, que servía tamén como faro nocturno