Un paisaxe social marcado por transmisións privadas
En moitas familias novas, a expectativa de recibir unha vivenda por herdanza instalouse como unha estratexia de vida máis que como unha mera esperanza puntual. Non é só un tema emocional: reflicte a incapacidade do sistema para ofrecer alternativas asequibles e seguras. Cando a transferencia interxeracional de inmobles pasa a ser a vía maioritaria para saír do mercado de aluguer, o que está a fallar non son só os prezos, senón tamén as prioridades colectivas.
¿Por que as herdanzas gañan peso?
Varias causas conflúen para explicar este fenómeno. Por unha banda, os prezos da vivenda e os custos asociados á compra —entrada, impostos, comisións— mantéñense en niveis que deixan fóra amplas franxas da poboación nova. Por outra banda, o mercado de aluguer presenta precariedade e aumentos periódicos que merman a capacidade de aforro. Nese contexto, unha propiedade herdada aparece como a forma máis directa de obter estabilidade residencial sen necesidade de grandes ingresos propios.
Herdanzas e desigualdade: ¿unha solución ou un agravante?
Que unha parte crecente da poboación dependa de bens legados implica varias consecuencias sociais. Primeiro, reproduce vantaxes xa existentes: quen proceden de familias con patrimonio acumulado consolidan a súa posición, mentres que outros, sen acceso a ese capital familiar, quedan ancorados na precariedade. Segundo, alimenta a transmisión de desigualdades entre xeracións: o acceso á vivenda deixa de ser unha cuestión de políticas públicas e convértese nun asunto privado.
¿Queremos que a vivenda sexa unha herdanza de familia ou un dereito efectivo para a cidadanía?
Leccións doutros modelos
Existen experiencias internacionais que ofrecen camiños alternativos. Nalgúns países europeos, a ampla oferta de vivenda protexida e os contratos de aluguer estables moderaron o peso do acceso por compra. Noutros contextos, a fiscalidade sobre activos e a regulación do mercado inmobiliario tentaron conter a concentración de vivendas e reducir a especulación. Non son solucións máxicas, pero amosan que a dependencia exclusiva das transmisións privadas non é inevitable.
Instrumentos de política pública que poderían cambiar o rumbo
Varias medidas, combinadas, poderían reducir a necesidade de esperar un legado para ter un teito propio. Entre as máis discutidas están a ampliación da vivenda pública e protexida, incentivos fiscais para o aluguer asequible, programas de aforro con apoio estatal para primeiras compras e a revisión de beneficios tributarios vinculados á posesión de inmobles. Tamén convén pensar en instrumentos que faciliten o acceso á propiedade sen requirir grandes entradas, como esquemas de copropiedade pública-privada ou préstamos con aval estatal para mozos con ingresos estables.
¿Que papel xogan os concellos e as comunidades?
Os gobernos locais poden actuar sobre o solo, a planificación e as ordenanzas para promover vivenda asequible preto dos núcleos urbanos. A mobilización de vivendas baleiras, a cesión de terreos municipais para promocións de vivenda social ou a priorización de contratos de aluguer de longa duración son exemplos de medidas que alivian a presión sobre os prezos e reducen a dependencia de agardar un legado familiar.
Implicacións para a cohesión social
A normalización da herdanza como saída á vivenda ten efectos máis aló do mercado inmobiliario: condiciona decisións vitais sobre traballo, mobilidade e formación. Se a seguridade residencial depende de nacer nunha familia con patrimonio, a meritocracia debilítase e a mobilidade social estráitase. Ese traslado da responsabilidade do colectivo ao privado plantexa preguntas éticas sobre a xustiza
