O gran equipamento cultural do fronte marítimo de Vigo cumpre hoxe quince anos desde a súa inauguración, o 26 de marzo de 2011. Coa voz de Luz Casal e da soprano viguesa Begoña Salgueiro como pano de fondo, a cidade estreou entón un edificio pensado para ser emblema e motor da rexeneración urbana de Beiramar. O que comezou como un concurso municipal transformouse nun símbolo con dous óculos orientados cara á ría e ao monte do Castro, e nunha peza arquitectónica que prometía «iluminar a cidade e toda a ría».
Un proxecto gañador que quixo ser faro
A elección do proxecto gañador non chegou por casualidade. O 28 de marzo de 2001, coincidindo coas celebracións da Reconquista, o Concello de Vigo anunciou que o arquitecto pontevedrés César Portela se impoñía entre varios nomes de peso. Ao concurso presentáronse figuras como David Chipperfield, Francisco José Mangado e José Valcárcel, mentres que Santiago Calatrava chegou a estar entre os finalistas pero acabou renunciando. Portela defendeu desde o primeiro momento unha imaxe do edificio como un faro urbano: unha grande masa capaz de «brillar co sol» e dialogar cos elementos que forman a identidade de Vigo, a ría e o Castro.
O proxecto era ambicioso por tamaño e custo: máis de 26.000 m2 para converter o que foron instalacións pesqueiras nun auditorio e palacio de congresos, cunha inversión calculada entón en torno a 12.000 millóns de pesetas (uns 85 millóns de euros). Non era só unha infraestrutura cultural; era a peza estrela dunha operación máis ampla para transformar un fronte portuario industrial nun espazo de uso cidadán, con vivendas, comercio e lecer. Aquel enfoque urbanístico respondía a unha tendencia que en moitas cidades costeiras substituíu factorías por frontes abertos ao mar.
Cando as luces se acenderon por primeira vez no auditorio, a promesa parecía cumprida: un edificio con vocación pública e capacidade para acoller congresos, concertos e propostas escénicas que deseñan movemento e visibilidade para Vigo máis alá da súa tradicional identificación coa pesca e a industria naval.
De Casa MAR ao auditorio: memoria e perda
Antes de que chegase a arquitectura contemporánea, o lugar que ocupa hoxe o auditorio estaba ocupado pola vella nave de Casa MAR, a factoría da empresa Motopesqueros de Altura Reunidos (MAR), S.A.. Fundada en 1939, MAR converteuse no maior grupo pesqueiro privado de España e a súa factoría de Beiramar, inaugurada en 1955, foi entón unha instalación punteira con muelles propios e plantas de procesado. A inauguración da factoría contou coa presenza de altos cargos e, segundo a hemeroteca, mesmo do ditador Francisco Franco, unha pegada máis da historia industrial e política da cidade.
A idea inicial de Portela manteña a fachada da vella nave como vínculo con ese pasado industrial. Pero o mal estado do edificio fixo imposible esa conservación e acabou por impoñerse a demolición. A decisión marcou un debate que non é exclusivo de Vigo: como compatibilizar a memoria industrial coas necesidades de rexeneración urbana e os requirimentos técnicos dunha infraestrutura contemporánea. En Beiramar, a memoria quedou traspapelada entre planos e escombros; o que queda é un auditorio que incorpora referencias simbólicas ao seu contorno, pero sen a pel orixinal da factoría.
A historia de Casa MAR e a súa transformación en solar para un proxecto cultural é, en certo modo, un espello da evolución económica e social da ría: da pesca como motor absoluto a unha cidade que busca diversificar o seu tecido productivo cara á cultura, o tur
