O final dunha época: adeus a un pioneiro da Facenda autonómica galega

O peche dunha etapa histórica sempre invita á reflexión. Galicia perdeu recentemente un dos seus intelectuais e servidores públicos máis polifacéticos, unha figura cuxa pegada abrangue desde a alta cultura ata as máis intricadas loitas da política económica autonómica. Falecido en Santiago de Compostela aos 95 anos, este estradense universal deixa atrás un legado que resulta imprescindible para entender a construción institucional da comunidade autónoma durante os seus anos máis fundacionais. A súa perda non representa unicamente o ocaso biolóxico dunha xeración, senón o apagamento dunha forma de entender o servizo público desde unha óptica multidisciplinar.

De Foxo á Sorbona: a forxa dun erudito

As biografías dos grandes impulsores do Estado das Autonomías adoitan compartir un punto de partida común: unha profunda sede de coñecemento que os levou a cruzar fronteiras. Natural da localidade pontevedresa de Foxo, este polifacético pensador demostrou desde novo unha capacidade inusual para absorber saberes de distintas disciplinas. A súa brillantez académica levouno primeiro a licenciarse na prestixiosa Universidade Complutense de Madrid e, posteriormente, a completar a súa formación na elitista Sorbona parisiense.

Aquela dobre titulación en Dereito e Economía non era, na época, un mero capricho intelectual, senón unha ferramenta de guerra conceptual. A Europa da posguerra e da reconstrución esixía mentes capaces de entrelazar o marco xurídico coas necesidades financeiras dos pobos. Esa base humanista e analítica foi a que posteriormente aplicaría ao desempeño de altos cargos na administración central, onde traballou na dirección de política financeira, antes de dar o salto á política galega da man da primeira formación que gobernou a Xunta tras a aprobación do Estatuto.

A batalla pola débeda e a madurez institucional

Pero se hai un ámbito onde o paso do tempo reivindicou a visión deste académico, foi a súa incansable defensa da autonomía fiscal de Galicia. Como máximo responsable da Vicepresidencia para Asuntos Económicos na década dos oitenta, o seu mandato estivo marcado por unha tensión constante co Estado. A súa gran vitoria estratéxica foi lograr que o Executivo central aceptase, no ano 1984, a primeira gran emisión de débeda pública propia para financiar infraestruturas e programas de investimento na comunidade.

Aquel fito de 12.000 millóns de pesetas da época supuxo un antes e un despois, aínda que a historia oficial adoita esquecer que a consecución dese logro tivo un custo persoal elevado para o vicepresidente. Ao considerar que a cifra aprobada era insuficiente —pois el reclamara unha cantidade tres veces superior—, a frustración polas limitacións impostas desde Madrid precipitou a súa saída do goberno galego. Un final abrupto que, lonxe de empañar a súa traxectoria, o consolida como un dos primeiros en comprender que sen capacidade financeira propia non hai autonomía política real. Un debate, o da capacidade de endebedamento das comunidades, que segue hoxe plenamente vixente na España do século XXI.

O orgullo galeguista fronte á Coroa

Máis alá dos balances e das cifras macroeconómicas, o seu perfil como xurista levouno a posicionarse no centro dun intenso debate sobre a representatividade institucional. Un episodio histórico particularmente lembrado tivo lugar en 1983, cando protagonizou unha firme controversia diplomática coa Casa Real. O motivo foi o seu rexeitamento frontal a que, na tradicional ofrenda ao Apóstolo Santiago, o monarca de España delegase a súa representación no delegado do Goberno en lugar de facelo no presidente da Xunta.