Miño, ao seu paso pola provincia de Lugo, amosa estes días unha paisaxe que inquita a veciños e técnicos: alisos coa copa marchita, troncos resecos e tocóns recentes en treitos de ribeira onde hai unha década dominaban as galerías de árbores. A enfermidade coñecida como decaemento do amieiro, causada por un fungo que obstrúe os vasos polos que circula a saba, obriga a intensificar as labores de control e multiplicou o custo e a extensión das actuacións en apenas uns anos.
O avance da enfermidade e as actuacións sobre o terreo
O axente patóxeno actúa desde o interior da planta; penetra por feridas ou polas lenticelas da cortiza e acaba tapiando o xilema, o que impide o transporte de auga e acelera o secado da árbore. Non é unha novidade recente: a afección detectouse na cunca do Miño-Sil en 2009 e desde entón foi obxecto de seguimento por parte da Confederación Hidrográfica, cuxo servizo de conservación mantén inspeccións periódicas en distintos treitos do río.
Os datos de actuacións falan por si sós. En 2019 bastaron 295 euros para intervir en 50 metros de ribeira; en 2024 actuouse sobre 4.306 metros; e en 2025 a inversión ascendeu até 41.191 euros para cubrir 1.670 metros. O incremento non só reflicte a extensión da enfermidade, senón tamén a intensificación de traballos: retirada de árbores secas ou inestables, limpeza de troncos caídos e restauración da franxa de vexetación ribeiriña cando esta desapareceu.
Na práctica, o Executivo hidráulico programa intervencións específicas a partir das revisións de cauce e encomenda a súa execución ao Servicio de Conservación y Restauración de Cauce, que actualmente adxudica tarefas á empresa pública Tragsa. Ademais, desde 2023 boa parte destes traballos contan con cofinanciamento do FEDER no marco do Programa Plurirrexional de España 2021-2027, o que permitiu ampliar o alcance das operacións.
Por que preocupa o decaemento do amieiro nas ribeiras galegas
Os amieiros (Alnus glutinosa) desempeñan un papel clave no equilibrio das ribeiras: suxetan a terra cos seus sistemas radiculares, aportan sombra que regula a temperatura da auga e contribúen á diversidade de hábitats para aves, anfibios e invertebrados. A súa perda, por tanto, non é só estética. A desaparición progresiva da galería ribeiriña repercute na estabilidade dos taludes, favorece a entrada de especies invasoras e pode alterar a calidade da auga.
En Galicia a cuestión aterra con particular sensibilidade. As ribeiras do Miño sufriron nos últimos anos episodios variados —desde proliferacións de cianobacterias en zonas estancadas ata episodios de erosión en treitos urbanos— e a suma de ameazas pon en risco a función ecolóxica destes corredores. Técnicos da Confederación e centros de investigación levan anos analizando tanto a bioloxía do fungo como a resposta do amieiro; entre as liñas abertas figura o mostrexo de patóxenos en chans e tecidos, o estudo xenético da especie e a identificación de exemplares con resistencia natural.
O Instituto de Biodiversidade e Recursos Agrícolas e Forestais —con actividades previas de seguimento en cuncas como a do Miño, Sil e Limia— forma parte do mosaico de institucións chamadas a achegar coñecemento. A falta dunha solución rápida, o obxectivo é dobre: frear a expansión do fungo e preparar estratexias de repoboación con material vexetal que ofreza garantía sanitaria, evitando no posible substitucións que afecten á funcionalidade da ribeira.
Repercusións prácticas e pasos seguintes
No curto prazo as tar
