O legado silencioso de quen forxaron xeracións: adeus a unha galega centenaria

O papel das nais na vida pública e privada: reflexión a raíz dunha perda

A desaparición dunha muller que superou a barreira dos noventa anos, nai dun destacado dirixente político galego, convida a revisar o papel fundamental desas figuras discretas que, sen ocupar portadas nin tribunas, foron o cimiento de familias e comunidades enteiras. O falecemento de Josefa Besteiro aos 94 anos, tras toda unha vida entre Castroverde, Lugo e A Coruña, transcende a mera noticia dunha morte para converterse en símbolo dunha xeración que, desde a sombra, teceu a Galicia actual.

Testemuñas e protagonistas dun século convulso

Quen chega á idade de Josefa Besteiro foi testemuña e, en moitos casos, protagonista silenciosa de profundas transformacións. Galicia, como boa parte de España, viviu desde a posguerra ata a democracia, atravesando épocas de escaseza e esperanza, emigración e retorno, cambios sociais e avances en dereitos que, en gran medida, recaeron sobre os ombreiros das mulleres.

Neste contexto, nais como ela criaron xeracións enteiras, moitas veces en circunstancias difíciles, sostendo fogares e valores. Non é casualidade que algúns dos seus fillos chegasen a desempeñar roles relevantes na esfera pública: detrás de cada traxectoria política intúese unha educación na perseveranza, o compromiso e a identificación cos problemas colectivos que só se aprende na casa.

Do ámbito privado ao compromiso social

Resulta significativo que Josefa Besteiro, ademais de nai dun actual líder do socialismo galego, fose tamén militante activa na vida política local. Mulleres como ela, lonxe de conformarse cun papel pasivo, optaron por integrarse en movementos sociais e partidos cando iso era aínda pouco frecuente. O seu paso por agrupacións políticas en cidades como A Coruña subliña a importancia da participación das mulleres maiores, que achegan memoria, coherencia e un sentido práctico forxado na experiencia.

O compromiso político das nais galegas foi, moitas veces, invisible. Porén, a súa influencia resulta innegable: nas casas onde se debatía sobre xustiza, igualdade ou futuro, xerminaban vocacións públicas. E, aínda que non adoitasen acaparar titulares, a súa presenza era esencial en asembleas, asociacións veciñais e actividades de barrio.

O valor da memoria en tempos de cambio

Cada vez que Galicia se despide dunha das súas mulleres centenarias, perde un relato insubstituíble sobre o esforzo, a adaptación e a resiliencia. A memoria de quen viviu case un século é un ben colectivo que se esvaece coa súa marcha: historias de sacrificio, de loitas pequenas e grandes, de adaptación a cidades como A Coruña tras décadas na Galicia rural.

O falecemento de Josefa Besteiro resalta a importancia de preservar esa herdanza inmaterial. Máis alá do recoñecemento institucional ou dos lazos familiares, a sociedade galega debe aprender a escoitar e incorporar a experiencia dos seus maiores como fonte de inspiración e aprendizaxe. Nun momento no que a política e a vida pública parecen aceleradas e, a miúdo, desconectadas das raíces sociais, lembrar figuras como a súa é un acto de xustiza e un recordatorio de que o cambio social depende tanto da acción pública como do traballo discreto e constante no ámbito privado.