Juan Martínez Abades, un dos grandes nomes do marinismo español, pintou en 1892 unha escena do O Berbés que hoxe pende no Museo Thyssen de Málaga. A obra, titulada Recollida de algas na ribeira do Berbés, forma parte da colección Carmen Thyssen-Bornemisza desde decembro de 1994 e foi incorporada á exposición permanente do museo malagueño cando este abriu as súas portas en 2011. O que hai un século e medio era bulla de porto e traballo aparece agora baixo a luz controlada dunha sala andaluza, memoria pictórica dun Vigo que xa non existe tal cal.
Un recuncho de Vigo inmortalizado sobre táboa
Onde hoxe ocupan o seu lugar un parque infantil, o acceso a un aparcadoiro e unhas pistas de baloncesto, hai exactamente 134 anos había area e movemento: O Berbés, barrio pegado ao mar con soportais en arco, mercado e punto de descarga do peixe. Martínez Abades trasladou esa xeografía de oficio ao lenzo: mariñeiros, parellas de mulleres recollendo as algas coñecidas como ceba, e a auga como protagonista silenciosa. A escena conserva o costumeirismo que caracterizou a súa traxectoria, cunha paleta dominada por ocres e grises, e reflexos escuros na lámina de auga que dan sensación de mar frío e húmido.
Os arquivos do Thyssen recollen que o pintor estivo en Galicia en 1890, e volveu nos meses de agosto, setembro e outubro de 1892, acompañado do seu discípulo Luis Suárez Llanos. Por entón traballaba nunha serie de encargos, entre eles seis cadros grandes para a sala principal do Gimnasio, unha entidade recreativa fundada en 1881. A recollida de algas en setembro —mes no que debeu pintarse a obra— aproveitaba as mareas e era unha actividade ligada ao calendario agrícola: a ceba servía de abono para os campos próximos, e a súa extracción era labor comunitaria e cotiá ao mesmo tempo.
Desde o Museo Thyssen en Málaga, o conservador Javier Barón sinalou que os tons ocres e os grises sucios, xunto co tratamento escuro dos reflexos acuáticos, son trazos máis que recoñecibles da produción de Martínez Abades naquela época. Esa estética, de raíz marinista, buscaba atrapar non tanto unha fotografía do porto como a atmosfera do traballo marítimo: cheiro a mar, humidade na roupa, xestos repetidos de quen procura o sustento.
O Berbés na tradición pictórica e na memoria viguesa
O Berbés non foi alleo á mirada doutras artistas: antes que Martínez Abades pintárono Francisco Padilla, Aureliano de Beruete, Teodomiro Avendaño e Julio Riudavets, entre outros. Esa sucesión de miradas explica como o mesmo paisaje portuario se converteu en motivo canónico, útil para amosar desde o academicismo decimonónico ata as procuras máis persoais de cada autor. Vigo, entón en crecemento como porto da ría e cunha industria pesqueira en expansión, ofrecía temas que interesaban tanto a mercados locais como a coleccionistas metropolitanos.
A cidade transformou o seu fronte marítimo máis dunha vez: o que aparece na táboa de Martínez Abades —barcos pequenos, peiraos informais, labores á beira— superpónse hoxe con infraestruturas modernas, estaleiros e unha ría que foi perdendo e gañando usos segundo as décadas. Para os vigueses contemporáneos, a obra actúa como un espello: devolve unha imaxe de traballo comunitario que moitos recoñecen en relatos familiares e arquivos fotográficos, aínda que o lugar físico cambiase de fisonomía.
Tamén é relevante o papel do coleccionismo privado na visibilidade deste tipo de escenas. Tita Cervera, cuxo nome vai ligado á colección Carmen Thyssen-Bornemisza, incorporou a obra en 1994. Decisións como esa permitiron que pezas rexionais acaben formando parte da narr
