O reto de combater o acoso laboral nas administracións públicas

A cultura organizativa, a exame

As institucións públicas galegas, como o resto da administración española, enfróntanse a un desafío permanente: garantir contornos laborais libres de abuso de poder e acoso. Casos recentes que chegan aos tribunais, como o que afecta á xestión urbanística en Tui, poñen de novo baixo o foco a importancia de previr e atallar condutas inadecuadas dentro dos concellos. O feito de que un responsable municipal de Urbanismo fose citado pola xustiza como investigado nunha causa de presunto acoso laboral non só ten consecuencias individuais, senón que tamén obriga á cidadanía e ás entidades a reflexionar sobre o funcionamento interno das súas institucións.

A denuncia como síntoma: canto se avanza na protección dos empregados?

Cada procedemento xudicial relacionado con presunto acoso na administración local sementa dúbidas sobre a eficacia dos mecanismos de prevención e protección para os traballadores públicos. Non é a primeira vez que en Galicia, e en particular na administración local, se tramitan denuncias deste tipo. Aínda que a presunción de inocencia debe rexer en todo momento, o feito de que un xulgado admita a trámite unha denuncia e cite a declarar a cargos públicos e técnicos como testemuñas indica que existe, cando menos, un conflito laboral de suficiente entidade como para que a xustiza interveña.

A apertura de dilixencias previas non implica, en si mesma, a existencia dun delito, pero si reflicte que a cultura do silencio fronte a estas situacións vai quedando atrás. Cada vez máis empregados públicos optan por acudir á vía xudicial cando senten vulnerados os seus dereitos, confiando en que a imparcialidade dos tribunais arroxe luz sobre os feitos.

Procedementos internos e transparencia real

A proliferación de denuncias por acoso obriga aos concellos a dotarse de protocolos claros e efectivos de actuación. Porén, a experiencia demostra que estes mecanismos non sempre funcionan como deberían. A complexa relación xerárquica e a exposición política dos cargos públicos poden dificultar que as vítimas atopen apoio institucional ou que os procedementos internos se desenvolvan coa debida celeridade e neutralidade.

A transparencia é, nestes casos, un deber ineludible. Porén, moitas veces a información que transcende é mínima e os cidadáns apenas poden coñecer o alcance real dos problemas. Isto pode alimentar a desconfianza cara á administración, especialmente cando se producen casos repetidos ou a resolución xudicial se demora.

O impacto na confianza cidadá

Cando un responsable político se ve implicado nun procedemento penal relacionado co acoso laboral, a repercusión transcende o persoal e afecta á imaxe do propio concello. O funcionamento interno da administración convértese nun asunto de interese público, xa que del depende a correcta prestación dos servizos e a integridade da xestión municipal.

Ademais, a percepción de impunidade ou de escasa protección para o persoal pode provocar un efecto desmotivador entre os empregados e erosionar a confianza social nas institucións. Por iso, a celeridade e a claridade no esclarecemento dos feitos son esenciais, tanto para protexer os dereitos individuais como para reforzar a lexitimidade democrática.

Entre a presunción de inocencia e a protección laboral

En todos os procedementos deste tipo, é imprescindible lembrar que a investigación xudicial debe desenvolverse con rigor e respecto á presunción de inocencia. Porén, isto non pode servir de escusa para non mellorar os sistemas de prevención e detección do acoso no ámbito público.

Os sindicatos e organizacións de empregados reclaman dende hai anos medidas máis efectivas.