Vigo — O Museo MARCO acolleu este martes unha xornada que iluminou dúas realidades que raramente se cruzan na axenda pública: a das mulleres que cursan estudos desde o Centro Penitenciario de A Lama e a das alumnas migrantes do Centro de Educación de Persoas Adultas Berbés. Baixo o título «O reto de ser muller aquí», o coloquio puxo en primeiro plano cuestións sobre educación, estigma e redes de apoio que sosteñen a quen enfrontan o dobre lastre da desigualdade de xénero e da exclusión social.
Un coloquio que achegou dúas realidades
A iniciativa reuniu alumnado e profesorado da EPAPU Nelson Mandela -a escola na prisión do módulo feminino- e da EPA Berbés, acompañados por responsables educativas e público en xeral. Entre as voces que moderaron e acompañaron o encontro estiveron Marta García, xefa de estudos da EPAPU, e a docente Carme Adán, da EPA Berbés. A súa presenza subliñou a intención do encontro: converter a educación nun ponte para a comprensión mutua.
Durante o debate, moitas das preguntas do público —na súa maioría estudantes adultos e asistentes vinculados ao tecido social de Vigo— revelaron un descoñecemento estendido sobre a realidade penitenciaria feminina. “Non sabiamos que o número de reclusas era tan pequeno”, comentou unha participante, sorprendida ao descubrir que a presenza feminina nas cárceres está lonxe de ser maioritaria. Foi unha constatación que abriu a porta a desmontar mitos e prexuízos, especialmente en torno á procedencia e ás circunstancias das internas.
A profesora Carme Adán destacou a singularidade da experiencia para as súas alumnas migrantes: moitas delas afrontan trámites administrativos complexos e a percepción social de que o seu destino será o emprego doméstico. Ver e oír mulleres que estudan desde prisión, desenvolvendo proxectos de futuro, resultou transformador para o alumnado do Berbés. “Foi unha experiencia positiva porque permite ver que a educación é un fío común e que hai múltiples camiños cara á inserción social”, explicou.
A prisión como espello: a minoría feminina e a dificultade engadida
Que a muller sexa minoría no ámbito penitenciario non é un detalle anecdótico. Segundo datos xerais do sistema penitenciario español, as mulleres representan menos do 10% da poboación reclusa, un desequilibrio que condiciona recursos, programas e visibilidade. Para Marta García ese desequilibrio converte a loita pola igualdade en algo “máis duro” detrás dos muros; non só pola privación de liberdade, senón porque as políticas e os servizos adoitan orientarse a unha maioría masculina que non sempre atende necesidades específicas de xénero.
García recordou ademais a traxectoria do programa conxunto co MARCO, que xa cumpre catro anos de colaboración a través da chamada biblioteca humana e doutras actividades públicas onde as persoas privadas de liberdade contan a súa experiencia en primeira persoa. Estas accións buscan desactivar prexuízos amosando vidas que a sociedade tende a simplificar. En Vigo, onde a migración e a industria marcaron o panorama social e laboral nas últimas décadas, o encontro permitiu ler a realidade penitenciaria á luz doutras historias de mobilidade e traballo.
Outro asunto recurrente foi a situación das mulleres migrantes privadas de liberdade: moitas chegan sen documentación, con barreiras para matricularse en programas formativos e cunha estigmatización engadida por discursos de odio que circulan na esfera pública. En Galicia, onde a chegada de poboación estranxeira se focaliza en áreas urbanas como Vigo e en sectores de servizos, a invisibilidade desa traxectoria e a precariedade laboral colócanas nunha posición de especial vulnerabilidade tanto dentro como fóra de l
