24 de marzo de 2026, Museo MARCO de Vigo. Dúas internas do Centro Penitenciario de A Lama e unha alumna do Centro de Educación de Persoas Adultas EPA Berbés sentáronse fronte ao público para contar, sen filtros, como é vivir cando a condición de muller se mestura coa prisión ou coa migración. A maternidade, o estigma e as barreiras para estudar ou traballar marcaron un coloquio que buscou, sobre todo, facer visible o que a rúa tende a ignorar.
Un diálogo que interpela ao público
A sesión arrancou con preguntas que retumbaron na sala e poñeron á audiencia no lugar do outro. Unha das internas pediu aos asistentes que imaxinaran que sente unha muller dentro da prisión e se habería diferenzas respecto dun home. Foi unha invitación a pensar desde a empatía, pero tamén un recordatorio de que esas preguntas raramente se plantean en voz alta na vida cotiá de Vigo.
«Como pensades que é ser muller na prisión? Que pensades que pode sentir unha muller dentro da prisión?»
Desde a primeira intervención fíxose claro que as realidades son distintas pero con puntos de converxencia. A moza migrante que participa na EPA describiu a lingua como un muro inicial: sen o idioma, as oportunidades redúcense. Pero non é só unha barreira técnica. Relatou que hai “lugares” —laborais, sociais— aos que quixera acceder e nos que, na práctica, non pode. As internas, pola súa banda, relataron rutinas que inclúen traballo e estudos dentro do centro, e subliñaron a necesidade de que as súas historias cheguen máis alá do muro. Foi a colaboración coa EPAPU Nelson Mandela a que permitiu este encontro público, unha aposta por tender pontes entre a prisión e a cidadanía.
A conversa abriuse a preguntas do público e as asistentes, poucas en número pero intensas, tiveron ocasión de explicar os seus proxectos persoais: formarse, traballar dentro da prisión, manter vínculos familiares e, sobre todo, non ser definidas unicamente por un pasado que en moitos casos as supera. Antes de despedirse lanzaron unha última reflexión ao auditorio: «Que pensades que poden facer por nós ou polas nosas realidades?» —unha chamada explícita á acción comunitaria.
Maternidade e a dobre penalización social
Un dos pasaxes máis emotivos do coloquio xirou en torno á maternidade. Para as mulleres privadas de liberdade, a dor non é abstracta: é concreta e cotiá. Contaron que o máis cruel de estar dentro é a imposibilidade de participar na vida dos seus fillos, de velo crecer, de acompañar decisións pequenas pero decisivas. Esa ausencia non só lles doe a elas; as compañeiras de módulo tamén sofren ao ver como a parentalidade queda truncada.
«Con quen ía deixalos? Ou estudar ou traballar, non é posible asumir todo»,
foi a pregunta de Eurídice, a alumna migrante, que resumiu o dilema ao que moitas nais se enfrontan: conciliar é unha utopía cando non hai redes de apoio. Ademais, as internas contaron que a sociedade tende a castigar con máis dureza ás mulleres que cometen un delito: ao saír, “xa temos unha marca”, dixeron, e a reinserción esixe un esforzo extra fronte a quen nunca pasou pola prisión. No seu relato apareceu tamén a cor da pel como factor de exclusión: unha barreira engadida para quen xa arrastran a dobre condición de muller e estranxeira.
En Galicia, onde o tecido comunitario se mostrou históricamente vigoroso —desde as comarcas rurais ata a ría de Vigo—, esas historias evidencian fallos estruturais. A falta de centros de conciliación accesibles, a temporalidade do emprego e a estigmatización profesional complican os itinerarios de reinserción. Non é raro escoitar a quen traballan en programas penitenciarios que a saída necesita máis tempo e recursos qu
