Profesionais da saúde mental poñeron en marcha en marzo de 2026 un programa pioneiro nun instituto da Comarca do Condado, en Pontevedra, para abordar o tabú do suicidio entre adolescentes e potenciar o benestar emocional do alumnado. A iniciativa, impulsada desde a educación emocional e a psicoloxía, responde á preocupación polo aumento de falecementos por suicidio en menores de 20 anos reflectido nas últimas estatísticas do Instituto Nacional de Estadística. As primeiras sesións impartíronse nun centro educativo da provincia e o proxecto estenderase a outros institutos a través da empresa Talentea RRHH. O obxectivo declarado é previr condutas autolíticas mediante a detección precoz de riscos e a promoción de recursos de apoio dentro do entorno escolar.
As responsables do programa, a psicóloga Laura Durán e a educadora social Lucía Pereda, explicaron que romper o silencio arredor do suicidio é a primeira medida para xerar cambios. Segundo as súas explicacións, moitos xoves manteñen crenzas simplificadoras sobre a autólise, entendida a miúdo como o resultado dunha única causa, cando en realidade interveñen múltiples factores emocionais, familiares, sociais e tecnolóxicos. Por iso, o traballo nas aulas busca desmitificar esas ideas e ofrecer unha linguaxe e ferramentas que permitan identificar situacións de risco sen sensacionalismo. Tamén sinalaron a necesidade dun clima escolar que favoreza a empatía e o apoio entre compañeiros e persoal educativo.
Os datos do INE motivan a urxencia da intervención: aínda que a estatística xeral de mortalidade por suicidio mostrou unha tendencia á baixa entre os menores de 30 anos en 2024, na franxa por debaixo dos 20 anos rexistrouse un incremento, pasando de 76 casos en 2023 a 90 en 2024. Este repunte, segundo as profesionais, obriga a reforzar as políticas de prevención dirixidas a adolescentes, un colectivo especialmente vulnerable polos cambios biolóxicos, sociais e académicos que atravesan. Neste senso, o programa combina formación para o alumnado con ferramentas de detección para docentes e orientadores, así como protocolos de derivación a servizos especializados cando sexa necesario.
O deseño do programa abarca sesións teóricas e actividades prácticas destinadas a desenvolver habilidades de regulación emocional e resolución de conflitos. Durán e Pereda destacaron a importancia de ensinar a recoñecer sinais de alarma, tanto en un mesmo como nos compañeiros, e de normalizar a petición de axuda como un acto de responsabilidade e valentía. Tamén incorporan reflexións sobre o papel das redes sociais e as novas tecnoloxías, que poden amplificar a sensación de illamento ou exposición entre os xoves. A proposta insiste en que a prevención non consiste en evitar falar do tema, senón en abordalo con criterios de seguridade e respecto.
A iniciativa iniciouse cun grupo piloto no instituto do Condado e, segundo as súas responsables, a acollida entre o alumnado e o profesorado foi positiva durante as primeiras xornadas. O profesorado e os orientadores participaron en obradoiros específicos para mellorar a identificación de factores de risco e en protocolos de actuación ante situacións que requiran intervención inmediata. Desde Talentea RRHH anunciouse a intención de ofrecer o programa a outros centros da provincia, con adaptacións ao contexto de cada institución e avaliación continua dos resultados. O obxectivo é crear unha rede educativa máis formada e conectada cos recursos sanitarios e sociais locais.
Especialistas consultados polas organizadoras remarcan que a prevención do suicidio en xoves esixe unha resposta coordinada entre escola, familia e servizos de saúde mental. O enfoque que propoñen Durán e Pereda combina medidas universais, dirixidas a todo o alumnado, con actuacións selectivas para quen presenten vulnerabilidade e accións indicadas para casos de risco elevado. Esta triple vía pretende reducir o estigma, mellorar o acceso á axuda e acurtar os tempos de resposta cando se detectan condutas de autolesión ou ideación suicida. Neste sentido, a escola considérase un espazo clave tanto para a detección precoz como para a promoción de factores de protección.
Ademais da formación directa, o programa incorpora materiais informativos e guías prácticas para familiares, con recomendacións para conversar con adolescentes sobre emocións difíciles sen xulgar nin minimizar a súa experiencia. As profesionais insisten na necesidade de evitar mitos que desincentivan a procura de axuda, por exemplo a crenza de que falar do tema provoca a conduta suicida, cando a evidencia indica o contrario. Tamén abogan por unha maior formación específica para o profesorado, que a miúdo é o primeiro observador de cambios no comportamento do alumnado.
Ante o incremento detectado nas estatísticas oficiais, as impulsoras do proxecto piden que a prevención do suicidio sexa tratada como unha prioridade de saúde pública no ámbito educativo. Reclaman recursos estables para manter programas deste tipo nos centros e unha coordinación máis estreita cos servizos sanitarios para asegurar derivacións eficaces. Coa extensión prevista do programa pola provincia de Pontevedra, esperan xerar coñecemento local que permita axustar as intervencións e, sobre todo, ofrecer aos xoves ferramentas reais para xestionar crises emocionais e procurar apoio cando o necesiten.
