Os últimos acontecementos relacionados con expertos que alertan do risco global dos ultraprocesados xeraron un intenso debate na opinión pública.

Analistas e especialistas coinciden en sinalar que nos atopamos ante un punto de inflexión que podería marcar o rumbo dos vindeiros meses.

Alerta internacional sobre os ultraprocesados

Os detalles que saíron á luz revelan unha situación complexa que require unha análise detallada.

O aumento do consumo de alimentos ultraprocesados na dieta mundial representa un desafío urxente para a saúde que esixe políticas coordinadas e accións de concienciación para abordalo, segundo unha nova serie de tres artigos, elaborada por 43 expertos internacionais e publicada en 'The Lancet'.

A serie visibiliza as tácticas que empregan as empresas produtoras de ultraprocesados para impulsar o seu consumo e obstaculizar políticas eficaces.

Así mesmo, propón unha folla de ruta para o cambio cara a unha regulación gobernamental impactante, a mobilización comunitaria e dietas máis saudables, accesibles e asequibles.

Impacto na saúde e políticas propostas

Dende a creación da clasificación Nova en 2009 – que organiza os alimentos en catro grupos segundo o seu nivel de procesamento -, a evidencia científica demostra de forma consistente que os alimentos ultraprocesados están a desprazar os patróns dietéticos tradicionais, deteriorando a calidade da dieta e aumentando o risco de numerosas enfermidades crónicas.

Así, datos de enquisas nacionais indican un crecemento sostido no consumo de ultraprocesados: a súa contribución enerxética triplicouse en España (do 11 % ao 32 %) e China (do 4 % ao 10 %) nas últimas tres décadas, aumentou notablemente en México e Brasil e supera o 50 % nos EE. UU. e o Reino Unido.

As dietas altas en ultraprocesados asócianse con sobrealimentación, mala calidade nutricional e maior exposición a substancias daniñas.

Unha revisión sistemática de 104 estudos atopou que 92 reportaron maiores riscos de enfermidades crónicas, con asociacións significativas con obesidade, diabetes tipo 2, enfermidades cardiovasculares, depresión e morte prematura.

Aínda que existen críticas á clasificación Nova, como a falta de ensaios a longo prazo e a necesidade de comprender mellor os mecanismos implicados, advirte Mathilde Touvier, do Instituto Nacional de Saúde e Investigación Médica (Inserm) de Francia, «a evidencia acumulada avala que as dietas ricas en alimentos ultraprocesados prexudican a saúde a nivel mundial e xustifica a necesidade de medidas políticas».

O segundo artigo presenta un conxunto de políticas coordinadas para reducir a produción, comercialización e consumo de alimentos ultraprocesados e para responsabilizar ás grandes empresas pola súa influencia en dietas pouco saudables.

Sostén que mellorar a alimentación mundial require medidas específicas sobre ultraprocesados que complementen as leis existentes dirixidas a reducir o contido de graxas, sal e azucre.

Entre as accións propostas destacan: incluír no etiquetado frontal os ingredientes característicos dos ultraprocesados (como colorantes, saborizantes e edulcorantes), impor restricións máis estritas á publicidade, especialmente a dirixida a nenos e en medios dixitais, prohibir os ultraprocesados en institucións públicas e limitar a súa presenza nos supermercados.

Sinalase como exemplo o programa de alimentación escolar do Brasil, que eliminou a maioría destes produtos e esixirá que o 90% dos alimentos sexan frescos ou minimamente procesados para 2026.

Así mesmo, o artigo subliña que estas regulacións deben ir acompañadas de accións para ampliar o acceso a alimentos frescos, como gravames a certos ultraprocesados destinados a financiar subsidios para familias de baixos ingresos.

Os expertos coinciden en que as políticas deben adaptarse a cada país, pero que é urxente combinar a regulación estrita de produtos de baixa calidade cun apoio realista que permita a todas as persoas acceder a opcións saudables e prácticas.

O papel das corporacións e a resposta global

«O crecente consumo de alimentos ultraprocesados está a transformar a dieta a nivel mundial, desprazando os alimentos frescos e minimamente procesados.

Este cambio na alimentación vese impulsado por poderosas corporacións globais que xeran enormes ganancias ao priorizar os produtos ultraprocesados, co apoio dun intenso márketing e un forte lobby político para frear políticas de saúde pública eficaces que promovan unha alimentación saudable», denuncia Carlos Monteiro, da Universidade de São Paulo (Brasil).

Segundo Camila Corvalán, da Universidade de Chile, para afrontar este desafío, «os gobernos deben tomar a iniciativa e implementar políticas audaces e coordinadas, desde incluír indicadores de UPF no etiquetado frontal dos envases ata restrinxir a súa comercialización e implementar impostos para financiar un maior acceso a alimentos nutritivos e accesibles».

Segundo evidencia o terceiro artigo, o auxe mundial dos alimentos ultraprocesados non se debe principalmente a decisións individuais, senón ao poder e ás estratexias das grandes corporacións.

Estas empresas utilizan ingredientes baratos, procesos industriais e un márketing agresivo para maximizar ganancias e expandir o consumo, xerando un sector altamente rendible con vendas globais de 1,9 billóns de dólares.

A súa enorme rendibilidade permítelles ampliar a súa influencia política, económica e cultural, moldeando os sistemas alimentarios a escala mundial.

Marion Nestle, da Universidade de Nova York (EE.UU.) cre que «mellorar a alimentación a nivel mundial require políticas adaptadas á situación particular de cada país e ao grao de arraigamento dos ultraprocesados nos hábitos alimentarios cotiáns.

Aínda que as prioridades poidan diferir, necesítanse medidas urxentes en todas partes para regular os alimentos ultraprocesados, xunto cos esforzos existentes para reducir o seu alto contido en graxas, sal e azucre».

Neste sentido, Gyorgy Scrinis, da Universidade de Melbourne (Australia), engade que «é fundamental que as políticas garantan que os alimentos frescos e minimamente procesados sexan accesibles e asequibles.

Só combinando unha regulación máis estrita dos produtos alimentarios de baixa calidade cun apoio realista a opcións máis nutritivas poderemos promover realmente mellores dietas para todos».

Respostas e perspectivas globais

Por último, a serie pon de manifesto que as compañías empregan tácticas sofisticadas para evitar regulacións: coordinan grupos de presión, financian campañas políticas, moldean debates científicos e recorren a litixios para atrasar políticas de saúde pública.

Fronte a este poder corporativo, os autores propoñen unha resposta global coordinada que protexa a formulación de políticas da inxerencia da industria, rompa os vínculos entre empresas e entidades de saúde, e fortaleza unha rede internacional de defensa contra os ultraprocesados.

O artigo sostén que transformar os sistemas alimentarios esixe apoiar os produtores locais, preservar as tradicións culinarias, promover a equidade e asegurar que os beneficios económicos regresen ás comunidades.

Destaca que un camiño alternativo é posible se os gobernos regulan con firmeza, as comunidades se mobilizan e se garante o acceso universal a dietas saudables e asequibles.

«Necesitamos unha resposta global contundente de saúde pública, similar aos esforzos coordinados para desafiar a industria tabacaleira.

Isto inclúe protexer o espazo político da presión política e crear coalicións sólidas para promover sistemas alimentarios saudables, xustos e sostibles, e facer fronte ao poder corporativo», sinala Phillip Baker, da Universidade de Sidney (Australia).

Os autores avogan por unha resposta global coordinada de saúde pública para protexer a formulación de políticas da inxerencia da industria, poñer fin aos vínculos da industria con profesionais e organizacións da saúde, e construír unha rede global de defensa de accións contra os alimentos ultraprocesados.

Por exemplo, indica Karen Hoffman, da Universidade de Witwatersrand (Sudáfrica), «así como nos enfrontamos á industria tabacaleira hai décadas, agora precisamos unha resposta global audaz e coordinada para frear o poder desproporcionado das corporacións de alimentos ultraprocesados e construír sistemas alimentarios que prioricen a saúde e o benestar das persoas».

Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.

É importante salientar que este tipo de situacións non ocorren no baleiro.

Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos.

Expertos na materia teñen sinalado que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.

Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema.

Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo.

Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.

Impacto en Galicia

Para Galicia, estas novas representan tanto oportunidades como desafíos.

A economía rexional, baseada en sectores como a pesca, a industria naval e o turismo, podería verse afectada de diversas maneiras.

Os empresarios galegos xa están avaliando as posibles implicacións para as súas operacións e estratexias futuras.

Análise en profundidade

Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración.

Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.

En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada.

Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual.

Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.

En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades.

A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais.

Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.

Finalmente, a dimensión institucional require especial atención.

As organizacións e entidades implicadas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.

Perspectivas de futuro

Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos.

Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.

A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan.

Tanto as institucións como os cidadáns deberán manter unha actitude proactiva e estar preparados para responder a desenvolvementos inesperados.

En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade.

O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.