Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, como evitar o efecto 'popcorn brain'. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.
Os detalles que foron xurdindo revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Internet e as redes sociais son espazos nos que a xente nova pode descubrir contidos, novos intereses, socializar co seu grupo de amizades…, pero o certo é que se non hai certo control sobre o tempo que se emprega coas pantallas é moi doado pasar do «uso» ao «abuso» e que, por esta causa, abandonen outras actividades que tamén deben desenvolver no seu día a día, como son as tarefas escolares ou o deporte. De feito, o estudo PASOS Longitudinal da Gasol Foundation asegura que os nenos e nenas españolas pasan hoxe máis tempo ca nunca coa tecnoloxía, de tal maneira que o uso semanal de dispositivos electrónicos entre os menores supera xa as 11 horas. Máis datos. O informe 'El dilema digital: La infancia en una encrucijada' elaborado por Qustodio, plataforma de seguridade en liña e benestar dixital, puntualiza que o tempo de uso en redes sociais, como TikTok e Instagram, aumentou un 59% (65 min/día en 2020, fronte a 103 min/día en 2024) e un 38% (63 min/día en 2020, fronte a 87 min/día en 2024), respectivamente. Esta crecente exposición temperá e prolongada está a favorecer a recepción de estímulos dixitais cada vez máis rápidos e atractivos, o que provoca o que os expertos chaman 'efecto popcorn brain', un termo introducido en 2011 por David Levy, investigador da Universidade de Washington. Desde a plataforma Qustodio explican que o 'popcorn brain' fai referencia a un estado mental caracterizado por pensamentos dispersos, atención fragmentada e unha tendencia da mente a pasar rapidamente dun tema a outro, como unha sucesión de millos de millo estoupando. Vídeos curtos, videoxogos con pantallas que cambian cada poucos segundos ou notificacións incesantes acostuman aos máis pequenos a un ritmo mental acelerado, creando a necesidade de recibir recompensas inminentes e continuas. «As plataformas dixitais están deseñadas para enganchar ao usuario», sinala Gloria R. Ben, psicóloga experta de Qustodio. «Canto máis rápido, rechamante e personalizado é o contido, máis difícil resulta desconectar. O problema é que este hábito non queda só nas pantallas, senón que impacta na súa capacidade para concentrarse, esperar e mesmo, relacionarse cos demais». Así o corrobora a ABC María José García Rubio, profesora do Máster Universitario en Neuropsicoloxía Clínica e Co-directora da Cátedra VIU-NED de Neurociencia global e cambio social da Universidade Internacional de Valencia (VIU), ao engadir que o «popcorn brain» xera unha mente que salta de estímulo en estímulo sen chegar a consolidar a atención nunha soa tarefa. Na vida diaria dos nenos, isto tradúcese nunha dificultade para manter conversas, seguir instrucións, organizar as súas rutinas e, mesmo, gozar de actividades que requiren paciencia, como a lectura ou o xogo simbólico. Non é só un asunto académico: afecta a súa capacidade para autorregularse e conectar plenamente co que fan en cada momento. «Máis alá das notas, o preocupante é que se ve comprometido o desenvolvemento das súas habilidades socioemocionais. Se un neno non logra estar presente, no agora, cústalle identificar as súas propias emocións e as dos demais, o que pode afectar á empatía e á calidade das súas relacións. Así mesmo, esta confusión mental pode xerar frustración, ansiedade e sensación de 'non poder con nada', o que en idades temperás impacta directamente na autoestima e mesmo no seu autoconcepto». Explica que o que nos salva é a neuroplasticidade. O cerebro é plástico e pódese adestrar. Polo tanto, debemos fomentar estratexias como o «tempo monotarefa»; é dicir, dedicar uns minutos ao día a realizar unha soa actividade sen interrupcións, combinada coa práctica de mindfulness ou exercicios de respiración que axudan a recuperar o foco, mesmo nos nenos. Tamén é clave estruturar rutinas, con espazos libres de pantallas, onde se dedique tempo á lectura, á actividade física e ao contacto coa natureza. Asegura que este efecto «non é irreversible nin unha causa perdida». Vivimos na era dixital, pero os pais actuais medraron sen dito avance. Polo tanto, poden dar exemplo aos seus fillos de que se poden realizar tarefas sen o apoio da tecnoloxía. Tamén a través dos límites, das normas claras de uso e da proposta de actividades atractivas que sexan alternativas á tecnoloxía como xogos de mesa, deporte en familia ou simplemente conversar sen pantallas na mesa son poderosos reguladores. A clave non é demonizar a tecnoloxía, senón ensinar a usala de forma consciente». Engade esta experta da Universidade Internacional de Valencia que se este patrón non se corrixe, corremos o risco de ser adultos con menor tolerancia á frustración, ter dificultades para manter proxectos a longo prazo e maior vulnerabilidade a problemas con síntomas como a ansiedade crónica, o estrés laboral ou mesmo adiccións dixitais. Pola contra, se interviñimos a tempo, os nenos poden aprender a convivir coa tecnoloxía desenvolvendo un cerebro máis flexible, capaz de concentrarse e desconectarse cando o necesiten. Ian Piper, director de Hastings School, recoñece que os nenos de hoxe necesitan adquirir competencias dixitais. «É dicir, non podemos illar aos máis pequenos da realidade dixital que nos rodea. Pero, esta aprendizaxe debe ir acompañada dunha sólida educación dixital que fomente un uso controlado, equilibrado, responsable e saudable da tecnoloxía». Desde o seu punto de vista, o papel dos centros educativos é dobre. Por unha banda, debe ofrecer ao alumnado as competencias para que poidan desenvolverse con éxito no ámbito dixital, aplicado ao seu futuro académico e laboral e, por outra, debemos ensinarlles a recoñecer os riscos asociados ao uso de Internet e redes sociais. Para logralo, «é recomendable establecer limitacións en canto ás tarefas dixitais que encomendamos ao alumnado, tanto dentro como fóra da aula. Os libros físicos, en papel, deben volver ter un papel protagonista no día a día dos nenos, fomentando a súa lectura dentro e fóra das aulas». Non obstante, apunta Ian Piper, a responsabilidade non debe recaer exclusivamente nos colexios. «Tal como lembra CICAE (Asociación de Colexios Privados e Independentes de España), a maior parte dos abusos de móbiles e redes sociais prodúcese fóra do horario lectivo. De aí a importancia de que as familias supervisen o contido ao que acceden os menores e o que eles mesmos publican na rede, explicándolles que as imaxes e vídeos que comparten permanecen de forma indefinida en internet. Esta sobreexposición ás pantallas pode derivar en síntomas depresivos, segundo estudos recentes do National Institute for Health. Así mesmo, aumenta o risco de que a xente nova entre en contacto con movementos de radicalización, teorías conspirativas e que rematen tendo acceso a contidos inapropiados para a súa idade». Para mitigar estes riscos asegura que é imprescindible que as familias teñan tamén as ferramentas necesarias para realizar o control desde a casa. «A coordinación familia-escola é fundamental. No noso caso, por exemplo, optamos por ofrecer un programa de formación para familias sobre saúde dixital para así favorecer esa colaboración entre ambos ámbitos da vida do alumnado». Por outra banda, recomenda ás familias atrasar a entrega de móbiles ata a idade legal mínima e que consideren establecer acordos entre pais para evitar a presión social entre compañeiros. «Aínda que o colexio non pode intervir no que ocorre fóra do horario escolar, é moi significativo que traballemos man a man coas familias para protexer á nosa mocidade dos perigos derivados do entorno dixital. Para iso, é fundamental que os centros escolares fagan todo o posible por estar actualizados en canto ás innovacións e poidan así, adaptar as súas políticas aos desafíos tecnolóxicos e sociais que xurdan». O reto, na súa opinión, non consiste en eliminar a tecnoloxía da vida dos nenos e adolescentes, senón ensinarlles a utilizala de maneira consciente e responsable. «Só mediante a colaboración entre familias, escolas e administracións se poderá garantir un entorno dixital seguro, que se converta en ferramenta de aprendizaxe e crecemento, e afastalos dos riscos que afectan ao seu benestar emocional e social», conclúe. Esta información, confirmada por fontes próximas ao desenvolvemento dos acontecementos, subliña a importancia de manter unha perspectiva informada sobre o tema.
É importante destacar que este tipo de situacións non se producen no baleiro. Os antecedentes históricos e o contexto socioeconómico actual xogan un papel fundamental na comprensión completa destes eventos. Expertos na materia sinalaron que a converxencia de múltiples factores creou as condicións propicias para o desenvolvemento actual dos acontecementos.
Desde diferentes sectores alzáronse voces que ofrecen perspectivas variadas sobre o tema. Mentres algúns analistas manteñen unha visión optimista sobre as posibles resolucións, outros advirten sobre os desafíos que poderían xurdir a curto e medio prazo. Esta diversidade de opinións reflicte a complexidade inherente á situación.
Impacto en Galicia
A sociedade galega, coñecida pola súa capacidade de adaptación e resiliencia, observa estes desenvolvementos con atención. Desde as universidades de Santiago, A Coruña e Vigo, ata os centros de investigación e desenvolvemento, estanse a xerar análises e propostas que poderían influír na resposta rexional a estes acontecementos.
Análise en Profundidade
Un exame detallado da situación revela múltiples capas de complexidade que merecen consideración. Os expertos consultados identificaron cando menos tres dimensións clave que deben terse en conta ao avaliar estes desenvolvementos.
En primeiro lugar, a dimensión económica non pode ser ignorada. Os mercados reaccionaron cunha mestura de cautela e expectativa, reflectindo a incerteza inherente á situación actual. Os indicadores económicos suxiren que poderiamos estar ante un período de axustes significativos.
En segundo lugar, o aspecto social presenta os seus propios desafíos e oportunidades. A cidadanía demostrou un nivel de implicación sen precedentes, participando activamente no debate público a través de diversos canais. Esta participación cidadá é vista por moitos como un signo positivo da vitalidade democrática.
Finalmente, a dimensión institucional require especial atención. As organizacións e entidades implicadas están a traballar para coordinar as súas respostas e garantir que se manteña a estabilidade necesaria para navegar estes tempos complexos.
Perspectivas Futuras
Ollando cara adiante, é evidente que os vindeiros meses serán cruciais para determinar o curso dos acontecementos. Os observadores coinciden en que estamos nun momento decisivo que podería definir tendencias a longo prazo.
A capacidade de adaptación e a flexibilidade serán elementos clave para navegar con éxito os desafíos que se aveciñan. Tanto as institucións como a cidadanía deberán manter unha actitude proactiva e estar preparadas para responder a desenvolvementos inesperados.
En última instancia, o resultado dependerá da capacidade colectiva para traballar cara a solucións construtivas que beneficien ao conxunto da sociedade. O diálogo, a cooperación e o compromiso co ben común serán fundamentais neste proceso.
