Ángeles Penas, directora do Museo de Bellas Artes de A Coruña, xubilase este marzo tras máis de tres décadas ao fronte da institución, período no que, segundo ela, as coleccións multiplicáronse de forma notable. A responsable abandona o cargo despois de liderar o traslado ao actual edificio en 1995 e de pilotar a ampliación do fondo museístico e a súa proxección institucional. A decisión pecha unha etapa marcada pola consolidación do museo na cidade e polo reforzo do seu recoñecemento a nivel autonómico e estatal. Penas explica que a súa marcha responde á idade de xubilación e ao desexo de deixar paso a equipos máis novos.
A directora lembra que a súa chegada coincidiu co traslado desde a sede anterior, ubicada xunto á Academia de Bellas Artes, e que daquela a colección era moi inferior á actual. Penas accedeu ao posto desde o corpo facultativo de conservadores, unha formación que, afirma, condicionou a súa visión: a museoloxía e a museografía foron ferramentas clave para definir a liña do museo. Durante estes anos impulsou proxectos de exposición, catalogación e conservación que, na súa opinión, permitiron ordenar e ampliar o patrimonio. O resultado, subliña, foi unha institución máis sólida e con maior capacidade de diálogo con outras entidades estatais.
Entre os logros que destaca está o notable crecemento dos fondos: nas dúas últimas décadas o museo pasou de ter unha colección modesta a contar cun patrimonio moito máis variado e abondoso, froito de adquisicións, doazóns e rescates documentais. Penas atribúe ese avance a unha política sostida de traballo en equipo e a acordos coas administracións e con coleccionistas privados que completaron áreas que antes estaban pouco representadas. O músculo institucional do museo —engade— fortalecerseu grazas a esa combinación de criterio científico e xestión administrativa. Esa estratexia tamén permitiu mellorar a programación expositiva e atraer a un público máis amplo.
Deixa, ademais, un cadro de persoal co que mantén unha relación de cercanía e agarimo: “Créase unha convivencia familiar”, remarca ao describir os anos compartidos con compañeiros e colaboradores. O afecto polo equipo e pola rutina diaria pesa na súa despedida, pero Penas repite que é necesario que entren novas xeracións para achegar ideas renovadas. Recoñece que o museo lle produce “pena” ao pensar na despedida, pero amósase confiada na capacidade das persoas que relevarán a dirección. A transición, di, debe ser ordenada para protexer o patrimonio e manter a continuidade dos proxectos.
O traballo técnico e teórico foi un dos piares do seu mandato: a dirección do museo apoiouse en criterios de conservación, catalogación e museografía para definir a folla de ruta institucional. Penas explica que esas bases teóricas facilitaron decidir que áreas reforzar e como presentar as coleccións ao público, sempre coa vontade de situar o museo na axenda cultural de Galicia e do Estado. Ese planteamento, segundo ela, serviu tamén para atraer colaboracións con outras institucións e para consolidar a presenza do museo en circuitos expositivos máis amplos. A profesionalidade do equipo permitiu, ademais, acometer intervencións de conservación importantes sobre pezas delicadas.
A actualidade do museo pasa agora pola “mudanza” documental e pola organización de fondos, tarefas que Penas afrontou incluso nas últimas semanas da súa actividade. Recoñece que ordenar expedientes e revisar archivos lle ocupa tempo e enerxías, e confesa con humor que non limpa por partida de saída senón por necesidade organizativa. Parte do legado que deixa son as fotografías e os proxectos do traslado dos anos noventa, imaxes que ilustran a transformación do edificio e das súas dependencias. Esas probas materiais, sostén, serven para recordar a evolución institucional e para que a memoria do museo quede conservada.
Antes do seu mandato houbo outras persoas que marcaron a historia do museo; entre elas figurou o antecedente na dirección, Félix, que participou nas primeiras fases do traslado e da reorganización. Penas valora o traballo colectivo e a continuidade que permitiron completar etapas que, a miúdo, requiren décadas para fructificar. O museo, de titularidade estatal, buscou nese tempo compatibilizar a vocación local coa pertenza a circuitos nacionais, unha dobre condición que, segundo a directora, aportou visibilidade e recursos. A interlocución coas administracións foi determinante para concretar adquisicións e para asegurar espazos axeitados para a conservación.
Na súa despedida, Penas subliña a importancia de manter o compromiso co patrimonio e de fomentar a presenza do museo na cidade e en Galicia. Confía en que a nova dirección amplíe horizontes e aproveite o impulso recollido nos últimos anos para innovar na programación e na achega ao público. Agradece o apoio recibido e defende que a estabilidade e a profesionalidade do equipo son a mellor garantía para que o museo continúe medrando. A súa marcha marca o final dunha etapa, pero abre paso á renovación institucional que ela mesma desexa ver impulsada.
