O investigador verinés Bruno Rúa presentou o xoves 12 de marzo de 2026 no Edificio Multiusos de A Mezquita o seu último traballo, un libro adicado ás aldeas de Conso, Frieiras, Viana e As Portelas co propósito de recuperar e fixar a memoria destes espazos ante a rápida despoboación do mundo rural. A obra, froito de anos de investigación e traballo de campo, pretende documentar a historia, a identidade e as prácticas culturais de pequenos núcleos que hoxe corren o risco de perderse. Rúa xustifica a iniciativa como unha obrigación coas persoas que viviron e viven eses lugares e coa propia continuidade do territorio.
O volume, titulado «Aldeas de Conso, Frieiras e Viana (e As Portelas)», propón unha mirada retrospectiva sobre estes concellos orientais da provincia de Ourense, combinando datos históricos con relatos orais e fotografías dos elementos materiais que seguen no paisaxe. O autor reúne crónicas, novas de hemeroteca e testemuños recollidos en cada núcleo para reconstruír unha cartografía emocional e social das aldeas. Así, o libro busca non só conservar feitos, senón tamén rexistrar o sentir e as prácticas que marcaron a vida rural durante xeracións.
Rúa, que xa publicou con anterioridade «Aldeas da Tamagania» e desenvolveu traballos semellantes na comarca da Limia, explica que a iniciativa nace do «afán de coñecemento» e do desexo de completar un mapa máis amplo do patrimonio inmaterial ourensán. A súa traxectoria combina a labor de investigador coa divulgación; non se limita a acumular datos, senón que traduce ese material en narracións accesibles pensadas para lectores locais e para un público máis amplo interesado nas dinámicas rurais. O seu traballo, di, é unha forma de resistencia fronte ao esquecemento.
O método que emprega combina investigación documental e traballo de campo. Primeiro revisa arquivos, hemerotecas e crónicas, aínda que os fondos sexan escasos, e logo percorre cada aldea para falar cos seus moradores, fotografar elementos significativos e anotar os topónimos e as historias transmitidas de boca a boca. Rúa subliña que a fase de campo é a máis gratificante porque permite comprobar in situ como a memoria se materializa na arquitectura, nas fontes, nos camiños e nos oficios. Ese contacto directo co territorio é, a seu xuízo, imprescindible para dar veracidade a calquera análise.
Para Rúa, a conservación da memoria non é un exercicio nostálxico senón unha ferramenta de supervivencia: témese que en poucas décadas moitos dos lugares recoñecibles hoxe queden reducidos a un conxunto de pedras sen contexto. Ademais, o investigador lembra que o compromiso é coas persoas que habitaron e habitan esas aldeas; a pegada humana impregna as paisaxes e os seus recordos, e perdelas sería trair esa experiencia colectiva. Por iso insiste na urxencia de documentar antes de que desaparezan os últimos testemuños.
Na súa intervención, Rúa tamén reflexionou sobre a mirada urbana cara ao mundo rural: desde a cidade pásase con facilidade do desprezo á idealización romántica, posicións que considera igualmente equivocadas porque non reflicten a complexidade real do territorio. Sostén que só quen vive o entorno rural pode aportar solucións sostibles aos seus problemas e que as receitas impostas dende fóra adoitan fallar. Esa visión defende un enfoque que combine respecto pola tradición e a busca de alternativas contemporáneas para fixar poboación e actividade.
Entre as historias recollidas, o autor confesou sentirse especialmente impresionado pola narración relacionada coa familia dos Bordas, un episodio local vinculado á axitación liberal do século XIX durante o reinado de Isabel II. Nun contexto de comunicacións fragmentadas, aquela comunidade protagonizou un levantamento local que exemplifica como as grandes convulsións políticas chegaron, moitas veces de forma imprevisible, aos pobos máis afastados. Historias coma esa, subliñou Rúa, amosan a capacidade das comunidades para actuar ante a falta de indicacións externas e a posibilidade de que episodios de gran calado queden apenas apuntados nos arquivos se ninguén os recupera.
A presentación en A Mezquita atraeu veciños, historiadores locais e representantes culturais que participaron nun coloquio onde se debateu o papel da memoria na conservación do patrimonio rural. Rúa aproveitou para animar a outros investigadores e asociacións a continuar a labor de documentación e a poñer en valor os fondos orais que aínda é posible recuperar. Defendeu ademais que a divulgación é clave para que eses materiais cheguen ás novas xeracións e alimenten proxectos culturais e educativos no medio rural.
O libro de Rúa súmase a unha tendencia crecente de traballos que intentan frear a erosión cultural provocada pola despoboación e pola globalización. Máis alá do seu interese histórico, o seu autor confía en que sirva como ferramenta práctica para políticas locais e como repositorio de identidade para os habitantes e descendentes destas aldeas. Mentres prosigue os seus percorridos pola provincia, Rúa mantén a convicción de que preservar a memoria é a única maneira de evitar que o paisaje quede convertido nun mero conxunto de ruínas sen relato.
