Carballeda de Avia, na comarca do Ribeiro de Ourense, segue a reconstruírse oito anos despois de que un gran incendio arrasase boa parte do seu termo. Aquela madrugada de outubro de 2017 queimouse aproximadamente o 70% da superficie do concello; desde entón recuperáronse parcelas, rehécense vivendas calcinadas e a vida cotiá volve, a trancas e barrancas, ás aldeas como Abelenda das Penas. Non obstante, a cicatriz do lume segue visible: este verán un novo episodio deixou de novo o horizonte en negro en varios puntos do municipio.
Reconstrución e vida que volve ao paisaje
A imaxe dese outono de 2017 —unha veciña con bágoas no rostro, mirando un paisaje consumido polas lapas— converteuse en símbolo dunha traxedia colectiva e en punto de partida dunha recuperación que non foi só física. Hoxe, a mesma muller, Esperanza Vidal, posa na finca lindante coa súa casa rodeada de verde; o fondo, con todo, lembra que a recuperación é parcial e fráxil. Fotografías tomadas en momentos distintos, unha por Xesús Fariñas e outra por Iago Cortón, documentan ese tránsito da desesperanza á resistencia.
A reconstrución de vivendas calcinadas foi unha prioridade desde o primeiro momento. Moitas familias puideron volver ás súas casas grazas a axudas e á mobilización veciñal; outras, en cambio, optaron por abandonar. En paralelo, colectivos e concellos impulsaron traballos de restauración do monte: repoboacións controladas, eliminación de restos da combustión e actuacións para evitar a erosión. Non é a mesma masa forestal, pero o paisaje, pouco a pouco, recupera o seu mosaico de prados, viñas e treitos de monte sensible.
No proceso tiveron un papel relevante iniciativas municipais e subvencións que promoven a diversificación rural. A aldea modelo de Muimenta, por exemplo, recibiu apoio para pór en marcha un horto de produción ecolóxica que pretende servir de exemplo para outras parroquias. Esa aposta por actividades produtivas próximas ao territorio —xunto coa mellora de servizos sociais e a promoción do asociacionismo— busca dous obxectivos: reparar o dano ambiental e ofrecer alternativas que axuden a fixar poboación.
A prioridade social do Concello reflectiuse nas contas: o gasto dedicado a políticas sociais absorbía unha parte destacada do orzamento, preto do 50%, segundo as cifras municipais, para atender a familias afectadas, persoas maiores e quen perderon os seus fogares. Esa decisión reflicte unha lectura política clara: a recuperación non pode reducirse á maquinaria; debe ser tamén coidado das persoas.
Memoria, comunidade e estratexias locais
A catástrofe de 2017 non só incendiou monte: sacudiu as relacións sociais e reactivou redes que, noutros momentos, parecían esgotadas. Asociacións de veciños, grupos de voluntariado forestal e andadores da zona organizaron rutas para manter viva a memoria dos que se foron e para lembrar a fragilidade do territorio. Unha desas rutas rende homenaxe mesmo a un compañeiro de andainas que faleceu, un xesto que combina lembranza, exercicio e reivindicación do espazo rural como lugar de vida.
Na escena política local emerxen propostas máis estruturadas. O chamado “Acordo Rural” e outras plataformas levaron as súas prioridades a instancias supramunicipais, buscando que fondos e políticas públicas orienten a xestión forestal a longo prazo. Cabe lembrar que a gobernanza do monte en Galicia é complexa: conviven propietarios privados, cooperativas, concellos e a administración autonómica, e non sempre coinciden os criterios sobre uso e xestión.
Ademais, a experiencia de Carballeda puxo sobre a mesa a necesidade de vincular a recuperación ecolóxica coa creación de emprego e
