O estoupido da guerra sorprendeume nun velorio: mentres velabamos á miña avoa, que acabara de cumprir cento cinco anos, chegaban as noticias dos primeiros ataques sobre Teherán. Estaba en Vigo, rodeado de parentes e recordos, e foi esa mestura de loito e violencia a que me empurrou a poñer rumbo ao sur, a Cádiz, en busca dunha pausa e dun lugar onde pensar. A urxencia era íntima e práctica: afastarme do ruído inmediato e recompoñer a ollada fronte a unha realidade que, de súpeto, parecía alterar ata as medidas máis familiares da vida.
Na sala do velorio acumulábanse xeracións e recordos: tíos e primos, moitos de idade avanzada, evocaban xogos na praia de Samil, ostras no mercado da Pedra e unha cidade dos oitenta que, pese ás súas sombras, semellaba prometer todo. Eses relatos, escoitados entre panos e risos entrecortados, lembráronme como o pasado colectivo instálase en cada familia e como a perda o fai aínda máis palpable. A escena tivo algo de musicalidade tráxica, unha melodía que me veu á cabeza, a mesma canción que un día foi banda sonora doutras despedidas.
A sensación de envellecemento fíxose tangible no medio do velorio: o corpo pesou de golpe e a idea de distancia física adquiriu un sentido distinto, non só xeográfico senón tamén moral. Mentres o conflito internacional avanzaba nas noticias, decidín coller un tren cara a Cádiz, coma quen busca un respiro fronte á aritmética da ameaza. A viaxe foi tamén unha resposta á necesidade de lembrar os propios lugares, eses poucos recunchos onde a memoria se ordena e as urxencias se relativizan.
Cádiz, desde sempre, é unha cidade de luz implacable e mañás que parecen limpar todo coa súa claridade. O aire de ponente ten algo de terapéutico: barre o viciado e deixa a paisaxe respirable, coma se o tempo alí se estirase para permitir outra ollada. En Andalucía o almorzo ocupa un lugar primordial; o mollete e o xamón non son só alimentos, son rituais de permanencia, pequenos actos de fidelidade a unha vida que se quere cotiá e gozosa. Esa insistencia en comezar o día con calma contrasta coa sensación de urxencia que traía do norte.
A primeira vez que estiven en Cádiz alojeime nun piso que pertencera a Felipe González, nun edificio de 1789 cuxas ventás de proa semellaban mirar directamente ao mar. A casa conservaba esa mestura entre abandono señorial e memoria histórica que fai da cidade un territorio con capas superpostas. O número no frontispicio evocaba, por asociación, unha película que me marcou: Federico Luppi en «Lugares comunes», a idea de empezar de novo lonxe da capital, de bautizar unha pequena propiedade coa carga simbólica dunha data.
En Cádiz todo lembra episodios maiores da historia: prazas con bustos de libertadores americanos, trazas de maçonaría nas fachadas e unha relixiosidade pública que convive co espírito liberal. Esa convivencia, ás veces tensa, mantén un equilibrio inestable entre tradición e modernidade, entre o colectivo e o íntimo. Pasear polas súas rúas é atoparse coa pegada das independencia e cunha devoción popular que non permite fáciles etiquetas políticas.
Deixar atrás o velorio e sentarme fronte ao océano permitiume pensar na relación entre catástrofe e rotina: a guerra, as bombas e as novas urxentes cambian a axenda pública, pero non borran as pequenas liturxias que sosteñen a vida. Hai, nese sol andaluz, unha lección sobre a resistencia mínima da paisaxe humana: mentres haxa molletes e cafés pola mañá, hai un xeito de seguir. O contraste entre a violencia a distancia e a calma dunha cidade costeira fai máis visible a fragilidade e, á vez, a persistencia do cotián.
Volvín coa sensación de que os grandes acontecementos e as pequenas despedidas forman un mesmo tecido: a historia externa cheganos, pero son os afectos e os rituais os que nos permiten sostela. O entroido, se o chamamos así, foi pequeno no sentido de íntimo e concentrado: unha cerimonia de familia na que a guerra irrumpiu como un fondo indeseado. E con todo, ao caer a tarde no Baluarte e pensando que mañá haberá outro almorzo, un comprende que a vida segue a ofrecer razóns para erguerse e seguir, coa nostalxia polo perdido e a vontade de manter o que queda.
