A Área Sanitaria de Vigo atende actualmente a case setecentos pacientes que precisan tratamento renal substitutivo, segundo os datos difundidos con motivo do Día Mundial do Ril. A conmemoración incluíu unha actividade de sensibilización no centro de saúde de Rosalía de Castro, onde se instalou unha experiencia de realidade virtual para achegar á poboación a vivencia cotiá de quen padece enfermidade renal crónica. A iniciativa persegue aumentar a detección precoz e o coñecemento de factores de risco que moitas veces pasan desapercibidos. A campaña, impulsada por asociacións e profesionais sanitarios, busca tamén subliñar a relación entre a saúde renal e a cardiometabólica.
En cifras concretas, a Área Sanitaria de Vigo rexistra 694 pacientes en tratamento renal substitutivo, é dicir, persoas cuxos riles deixaron de funcionar con independencia suficiente e requiren diálise ou transplante. Deles, 352 contan cun transplante renal, o que representa algo máis da metade dos casos rexistrados na demarcación. Outros 322 pacientes atópanse en programas de hemodiálise e 20 seguen tratamento mediante diálise peritoneal. Estes datos permiten dimensionar a carga asistencial que xera esta enfermidade nunha área cunha poboación envellecida e con prevalencia de patoloxías crónicas.
A acción celebrada en Rosalía de Castro formou parte da campaña «Conexións (In)visibles», promovida pola Federación Nacional de Asociacións para a Loita Contra as Enfermidades do Ril (Alcer). A través dunha experiencia inmersiva, os visitantes puideron comprender mellor o proceso diagnóstico, os controis periódicos aos que se someten os pacientes e as limitacións que impón a enfermidade na vida diaria. O formato buscou tamén visibilizar como a ERC actúa como un factor multiplicador do risco cardiovascular e metabólico, unha ligazón que a miúdo non se percibe ata fases avanzadas.
As cifras estatais ofrecen un panorama preocupante: en España estímase que un de cada sete adultos padece enfermidade renal crónica e arredor de dous de cada tres afectados descoñecen que a teñen. En boa parte isto débese a que as primeiras etapas adoitan ser silentes, sen síntomas claros que alerten ao paciente. O Servizo Galego de Saúde (Sergas) e as asociacións insisten na necesidade de incorporar cribados selectivos na atención primaria, sobre todo entre persoas con diabetes, hipertensión ou antecedentes familiares.
A relación entre a insuficiencia renal e outras enfermidades, especialmente as cardiovasculares, é estreita e bidireccional. A hipertensión arterial contribúe a acelerar o deterioro da función renal e, á súa vez, o dano renal pode agravar a presión arterial e aumentar o risco de eventos cardíacos. Estudos citados polas autoridades sanitarias sitúan entre o 42 % e o 53 % a proporción de persoas con insuficiencia cardíaca que tamén presentan enfermidade renal crónica, unha comorbilidade que complica o tratamento e empeora o prognóstico.
O subdiagnóstico e a detección tardía seguen sendo retos clave para a práctica clínica. A ausencia de molestias en fases iniciais dificulta que pacientes e profesionais identifiquen a enfermidade sen probas específicas, como a taxa de filtración glomerular ou a análise de albúmina en ouriños. Os expertos reclaman protocolos claros na atención primaria para monitorizar aos grupos de risco e fomentar hábitos preventivos que reduzan a progresión cara á estadía terminal da enfermidade.
Respecto ás modalidades terapéuticas, o transplante renal aparece como a opción con mellores resultados a longo prazo e é maioritario entre os pacientes na área viguesa, aínda que a diálise segue sendo fundamental para quen non son candidatos a transplante. A diálise domiciliaria, aínda que minoritaria, amosou en estudos locais mellores resultados de calidade de vida e, nalgúns casos, de supervivencia, pero a súa implantación atopa barreiras loxísticas e formativas. A oferta de tratamentos, a súa accesibilidade e o apoio social son determinantes para os resultados e a autonomía do paciente.
As autoridades sanitarias e as asociacións reclaman unha estratexia integrada que combine prevención, diagnóstico precoz e programas de educación para pacientes e coidadores. A mensaxe lanzada no Día Mundial do Ril foi clara: controlar a presión arterial, manexar axeitadamente a diabetes, manter un estilo de vida saudable e realizar controis periódicos pode reducir considerablemente o risco de progresión. Na Área Sanitaria de Vigo, os profesionais agardan que iniciativas como a xornada de Rosalía de Castro contribúan a que máis persoas coñezan a súa situación renal e accedan a tratamento en estadios temperáns.
