Hoxe cúmprense cen anos desde a colocación da primeira pedra do Palacio de Justicia de A Coruña, acto que marcou o inicio da construción do edificio que centralizou a administración xudicial na cidade. A cerimonia tivo lugar o 14 de marzo de 1926 na plaza de Galicia e contou coa presenza de autoridades nacionais e provinciais, así como de representantes do mundo xudicial e de corpos de seguridade. O xesto simbólico respondeu a unha demanda urbana e profesional de décadas para dotar a cidade dun “aloxamento decoroso” para a Xustiza. Desde entón, o inmoble foi conformando parte esencial da paisaxe institucional coruñesa.
A colocación celebrouse ao mediodía cun templete artístico erixido na parte norte do solar, decorado con guirnaldas que reproducían as cores da bandeira nacional e a galega. Entre os asistentes destacou o ministro de Facenda José Calvo Sotelo, que presidiu o acto, xunto a gobernadores civís das provincias galegas, presidentes de audiencias, maxistrados, xuíces, secretarios, médicos forenses e membros da Guardia Civil e da Policía. Tras os parlamentos do alcalde e das autoridades xudiciais asinouse unha acta que foi enterrada nos cimientos como testemuña do inicio das obras. Á cerimonia acudiron tamén representantes de colexios profesionais, entidades culturais e numerosos veciños curiosos.
O deseño do edificio remóntase a 1909 e foi obra dos arquitectos Ricardo Boán e Julio Galán, cuxo proxecto permaneceu gardado ata que a comezos dos anos vinte se decidiu a súa execución. Tras o falecemento de Boán, Galán retomou e adaptou o proxecto —aínda que xa non residía en A Coruña— para adecualo ao novo emplazamento na plaza de Galicia, cando inicialmente estaba previsto na plaza de España. A reapertura do proxecto respondeu á vontade municipal de concentrar nun único inmoble dependencias xudiciais que ata entón ocupaban espazos dispersos e carentes da dignidade requirida.
O Palacio de Justicia, proxectado cunha superficie aproximada de 2.546 metros cuadrados, reflicte as influencias centroeuropeas que caracterizaron parte da obra de Galán, cunha estética que remite á imaxe dunha fortaleza. O arquitecto buscou un volume uniforme, cunha circulación interior directa e diferenciada entre áreas, e unha fachada cuxa lectura resultase clara e atractiva para o viandante. Os planos orixinais recollen tamén propostas de decoración interior que pretendían dotar ao conxunto dun carácter representativo acorde coa súa función institucional. Todo iso queda documentado no libro ‘Un edificio con historia’, que estuda a xénese e o desenvolvemento do inmoble.
A construción do palacio enmárcase tamén nun momento de reformas penais e urbanísticas: ese mesmo ano iniciáronse as obras da cárcel de la Torre, co que se trataba de ordenar e modernizar os espazos vinculados ao Dereito e á administración pública na cidade. A mudanza definitiva desde ubicacións como Capitanía e a antiga Cárcel Real representou para moitas das profesións xurídicas a culminación de décadas de reivindicación. Para o Concello e para quen interveu no proxecto, o novo edificio simbolizaba a modernización e o prestixio da cidade ante o mapa institucional da rexión.
Ao longo dun século, o Palacio de Justicia mantivo o seu papel como sede de audiencias e oficinas xudiciais, adaptándose ás necesidades funcionais sen perder a súa impronta arquitectónica. A súa silueta e a súa posición na plaza de Galicia integráronse no relato urbano de A Coruña, e o edificio actúa hoxe como un fito recoñecible no tecido histórico da cidade. A conservación do inmoble plantea retos habituais en edificios públicos deste tipo: compatibilizar as esixencias modernas de accesibilidade e seguridade coa preservación de elementos históricos valorados pola cidadanía.
O centenario invita a recuperar a memoria dun proceso que tardou décadas en resolverse e que, na súa execución, reuniu ás principais autoridades do momento. Dispoñer dun espazo propio para a Xustiza foi percibido entón como unha mellora substancial na prestación do servizo público e como unha conquista de dignidade institucional para A Coruña. Os discursos da xornada e o cerimonial da colocación poñen de manifesto a relevancia política e social que se atribuíu ao edificio desde os seus orixes.
Hoxe, ao cumplirse un século, o edificio permanece como testemuña desa etapa de transformación administrativa e urbana. A efeméride serve para rememorar ás persoas que impulsaron a obra e para subliñar a importancia de conservar o patrimonio público que articula a vida institucional. O legado de arquitectos e responsables políticos de 1926 convive coas demandas actuais de modernización, e o centenario ofrece unha oportunidade para repensar a función e o coidado dun inmoble que segue formando parte do relato público coruñés.
