Expertos sanitarios alertan do aumento en Santiago de Compostela do uso recreativo de benzodiazepinas combinado con outras sustancias entre a poboación moza, unha tendencia detectada nos últimos anos e especialmente prominente no lecer nocturno da cidade. A advertencia chega nun contexto no que os datos máis recentes dispoñibles sinalan a España como o país con maior consumo deste grupo de fármacos, e os especialistas atribúen o fenómeno á accesibilidade, á normalización do consumo e á procura de novas sensacións. A mensaxe de alarma difundíuse en fontes médicas e estudos publicados ata 2024, que subliñan os riscos de mesturar sedantes con estimulantes, alcohol ou opioides. As autoridades sanitarias e os profesionais reclaman medidas de control e campañas de prevención dirixidas á mocidade.
Segundo a Junta Internacional de Fiscalización de Estupefacientes (JIFE), en 2020 España alcanzou case 110 doses diarias de benzodiazepinas por cada 1.000 habitantes, a cifra máis alta rexistrada a nivel mundial neses datos. Só Bélgica e Portugal acheganse con 84 e 80 doses diarias respectivamente, mentres que outros países de Europa amosan consumos moito menores, segundo os informes citados por asociacións de consumidores e sociedades científicas. Estudos de 2024 da Organización de Consumidores y Usuarios (OCU), da Agencia Española de Medicamentos y Productos Sanitarios (AEMPS) e de sociedades médicas apuntan ademais a unha prevalencia sostida do consumo na poboación adulta, o que sitúa o problema na axenda pública.
En cifras que ilustran a extensión do fenómeno, as enquisas dispoñibles indican que arredor do 22% dos españois entre 18 e 70 anos consumiron benzodiazepinas, e deles un 40% tómana de forma diaria. Ademais, o 65% dos que consumen estes fármacos levan usándoos seis meses ou máis, o que aumenta o risco de dependencia e as dificultades no proceso de retirada. Entre os grupos máis novos, os datos mostran que o 59% das persoas entre 25 e 29 anos consumiron tranquilizantes nos últimos cinco anos, unha cifra que preocupa aos profesionais da saúde pública.
A situación en Galicia tamén é notable. A psiquiatra do Hospital Clínico Universitario de Santiago e docente na Universidad de Santiago de Compostela, Ángela Torres, lembra que na comunidade aproximadamente un 20% da poboación entre 34 e 65 anos tomou benzodiazepinas no último mes, unha cifra que esixe vixilancia. Torres advirte dun cambio nos patróns de consumo: se antes predominaba o uso no contexto de trastornos de ansiedade ou insomnio tratados por médicos, agora xorden prácticas recreativas entre os máis novos que combinan fármacos con outras drogas. Ese novo patrón, segundo a especialista, complica a detección e o tratamiento porque moitas veces o uso non se declara nas consultas sanitarias.
O xefe do servizo de Psiquiatría do CHUS, Mario Páramo, subliña a importancia de contextualizar as cifras coa forma de prescrición en España: as benzodiazepinas prescríbense amplamente desde atención primaria, non só en consultas de psiquiatría, e os controis para a súa dispensación non son uniformes. Páramo sinala que en países con maior control sobre estas receitas obsérvase un predominio doutros tipos de fármacos, como os analxésicos, o que indica diferenzas nas políticas de prescrición. Para o facultativo, calquera estratexia de reducción de dano debe implicar formación aos médicos de familia, regulación sanitaria e alternativas terapéuticas non farmacolóxicas.
No terreo local, profesionais describen prácticas como a denominada «karkubi», consistente na combinación deliberada de benzodiazepinas con estimulantes ou outras drogas para intensificar ou modular os efectos recreativos. Nunha cidade cunha vida nocturna intensa como Santiago, esa mestura vén facilitada pola dispoñibilidade e pola percepción errónea de que, por ser fármacos prescritos, o seu consumo é menos perigoso. Os especialistas insisten en que as interaccións poden aumentar o risco de depresión respiratoria, perda de consciencia, empeoramento do control motor e maior probabilidade de accidentes viarios ou laborais.
Os riscos clínicos asociados á mestura non son só inmediatos: o uso prolongado de benzodiazepinas pode provocar tolerancia, dependencia física e síndrome de abstinencia ao intentar interromper o consumo, ademais de efectos cognitivos e psicolóxicos duradeiros. O cruce con outras sustancias agrava os cadros clínicos, complica os tratamentos de urxencia e eleva a mortalidade en episodios de sobredose cando aparecen combinacións con opioides ou alcohol. Profesionais de emerxencias e psiquiatría en Galicia observaron un aumento de consultas relacionadas con intoxicacións por co‑consumo en fins de semana festivos.
Frente a ese panorama, as propostas pasan por reforzar a vixilancia epidemiolóxica, mellorar os controis de prescrición e dispensación, e desenvolver campañas de información dirixidas especificamente á mocidade que expliquen os riscos das mesturas. Tamén piden ampliar recursos en saúde mental comunitaria, ofrecer alternativas non farmacolóxicas para o manexo da ansiedade e do insomnio e establecer protocolos de actuación no ámbito do lecer nocturno. Os especialistas reclaman ademais a actualización de datos para poder avaliar a evolución do fenómeno desde 2020 e deseñar políticas públicas máis axustadas.
A advertencia dos expertos en Santiago pon de manifesto a necesidade dunha resposta coordinada entre servizos sanitarios, educación e autoridades municipais para atallar tanto a oferta como a demanda destas combinacións perigosas. Mentres tanto, os profesionais sanitarios insisten en que calquera persoa que consuma benzodiazepinas debe facelo baixo supervisión médica e coñecer os riscos de mesturalas con outras sustancias. A chamada á prevención, conclúen, é urxente para evitar que prácticas recreativas se convertan en danos permanentes ou en traxedias evitables.
