Cando a legalidade urbanística choca coa paisaxe: a provincia no ollo do furacán

Un foco desproporcionado de medidas que plantexa preguntas sobre a estratexia

Que unha provincia concentre gran parte das ordes de demolición é máis que unha estatística: é un síntoma de tensións acumuladas entre o crecemento residencial, a protección do territorio e a aplicación do dereito. O asunto transcende o xesto punitivo e obriga a preguntarse se a resposta administrativa se limita a destruír o construído ou se existe unha estratexia integral para previr estes conflitos.

En concellos costeiros e periurbanos, a acumulación de actuacións fóra de normativa acabou por saturar recursos e xerar efectos colaterais que raramente aparecen nos comunicados oficiais. Propietarios que herdaron promocións sen regularizar, familias sorprendidas por ordes que chegan anos despois e gobernos locais que deben compatibilizar servizos cun parque inmobiliario irregular: todo iso conforma un panorama complexo que non se resolve unicamente con grúas e escombros.

Responsabilidades cruzadas e custos que recaen sobre a cidadanía

A tramitación de expedientes e a execución dos derribos adoita corresponder a un órgano autonómico de control urbanístico, mentres que o día a día e a xestión social son competencia municipal. Isto xera unha tensión lóxica: quen asume o custo social e económico cando se adopta unha medida coercitiva? Un responsable municipal explicou en corrillos que as consecuencias non se limitan ao inmoble afectado; afectan á recadación local, á viabilidade dos servizos e á imaxe do municipio perante investidores e o turismo.

Ademais, a reparación da paisaxe e a xestión dos residuos da demolición son problemas prácticos que requiren financiamento, planificación e prazos. A imposición de ordes sen un plan de acompañamento pode converter unha decisión xudicialmente impecable nunha carga para comunidades pequenas.

Historial e causas estruturais

As raíces do problema non son exclusivamente contemporáneas. Décadas de cambios normativos, laxitude en certos períodos e presións do mercado inmobiliario en zonas atractivas para segunda residencia crearon parcelas de vulnerabilidade. Alí onde faltou control ou este chegou tarde, multiplícanse os expedientes. Ademais, a dificultade de harmonizar o planeamento municipal coa normativa autonómica engade complexidade ao proceso sancionador.

En outros territorios con problemas similares, as políticas que combinaron prevención —cartografía de riscos, controis durante a licenza, programas de regularización con criterios claros— conseguiron reducir a incidencia dos derrubos forzosos. Por que non aplicar aquí leccións comparadas que prioricen a intervención temperá?

Implicacións para a gobernanza e o interese público

Dende a óptica do interese público, a actuación administrativa contra a ilegalidade debe servir non só para restaurar a legalidade formal, senón para protexer o dominio público, garantir a seguridade e preservar a paisaxe. Unha resposta que vaia dirixida unicamente a castigar pode xerar sensación de arbitrariedade e alimentar a percepción de que a lei actúa de xeito desigual segundo o territorio.

É necesario, por tanto, maior transparencia nos criterios de intervención e unha comunicación máis eficaz entre administracións. Estánse a priorizar casos en función do seu impacto ambiental, do risco para as persoas ou da visibilidade mediática? Que mecanismos existen para ofrecer alternativas a propietarios en situacións vulnerables?

Alternativas á demolición como política única

Existen ferramentas que poden complementar a vía sancionadora: programas de mediación para resolver situacións históricas, incentivos para a adaptación e legalización cando a normativa o permite, e fondos específicos para executar actuacións que supoñan unha carga económica desproporcionada para un municipio.