Alumnado e profesorado do IES Alexandre Bóveda participantes no proxecto Bata. / Jesús de Arcos

Todo comezou en 2009 cunha profesora, Chis Oliveira, no IES Alexandre Bóveda de Vigo. Ía polas aulas e polo corredor coa súa bata de cadros posta, si, a bata que as nais e as avoas se poñían e aínda se poñen agora para facer as tarefas da casa ou para ir á leira recoller unhas leitugas ou darlle de comer ás galiñas.

¿Para que? Para «visibilizar» o traballo doméstico, silenciado e non remunerado, das mulleres que formaban parte das familias do seu alumnado. Mulleres que non tiñan dereito a vacacións nin a xubilación. Nin a un salario nin a unha pensión.

A orixe do Proxecto Bata

Nun momento no que se falaba de «loita de sexos», Oliveira buscou «a conexión emocional» que implicaba a bata para sensibilizar á xente máis nova sobre as desigualdades dunha metade da poboación. Foi a fórmula clave para «vencer as resistencias que daquela había e aínda hai contra o feminismo», explica a promotora desta experiencia.

Os seus paseos en bata deron resultados. Moita xente imitouna.

Quinhentos profesores e alumnos sumáronse no instituto ao Proxecto Bata e os traballos expoñíanse nos corredores do centro. Na clase de Literatura, facíanse poesías e composicións arredor da bata e na clase de Matemáticas monetizaban o traballo tan pouco valorado das mulleres das súas familias.

Recoñecemento e expansión

O éxito transcendeu as paredes do Alexandre Bóveda, os medios de comunicación, por suposto FARO DE VIGO tamén, fixéronse eco e o Ministerio de Educación concedeu ás súas promotoras o premio Irene, destinado a recoñecer proxectos educativos que contribúen a previr e erradicar as condutas violentas e a promover a igualdade e a cultura da paz, procurando o desenvolvemento de estratexias de convivencia igualitaria entre homes e mulleres, no ámbito educativo.

A iniciativa foi contaxiosa. Chamaban a Chis Oliveira e ás súas compañeiras doutros centros para convidalas a contar a experiencia e así poder copiala.

Chis Oliveira aceptaba todas as propostas que podía e só pedía unha cousa: que as profesoras fosen acompañadas de dez alumnos que participaran no proxecto. A implicación do alumnado foi a clave do éxito: «Démoslle voz á mocidade, era un proxecto horizontal, o alumnado escoitaba con máis ganas e gusto a xente da súa idade ca a outros docentes».

— Promotora do Comando Igualdade

Nacemento do Comando Igualdade

Vendo a savia nova, observando que abonaran o terreo e comezaban a xermolar as sementes da igualdade, Chis Oliveira e as súas compañeiras decidiron que o proxecto Bata non podía morrer, pero reformulárono. E así naceu o Comando Igualdade no IES Alexandre Bóveda.

Pero xa non é o único. Hai Comandos Igualdade en toda Galicia, e especialmente na provincia de Pontevedra, pero tamén en Zaragoza, Toledo, Madrid, Granada e mesmo en Aluzema (Marrocos) e en Lisboa (Portugal).

E ata alí viaxaron Chis Oliveira e Priscila Retamozo, que comezou como alumna do Comando e agora é unha das súas máximas expoñentes e promotoras do proxecto, para formar a docentes e explicarlles que podían facer no marco do Comando.

Obxectivos e retos actuais

O obxectivo é «sensibilizar á mocidade arredor da igualdade real entre mulleres e homes» e transmitir valores de igualdade, equidade, empatía e responsabilidade para acadar un mundo máis xusto e máis humano.

— Promotora do Comando Igualdade

Chis Oliveira está agora xubilada, pero segue moi activa na defensa da igualdade e satisfeita de que o Comando Igualdade siga en pé e con moito brío: "É unha iniciativa moi necesaria porque a colonización das nosas conciencias é máis sutil e máis eficaz agora ca antes e refírome ás redes sociais.

Advirto con preocupación que as redes sociais animan e convencen as nenas e mozas a seren máis dóciles, á hipersexualización, a seren sexys, sedutoras… todo por un like, todo por gustar. Isto é un retroceso das conquistas das mulleres».

«E eles co porno o que aprenden é que son os amos e nós estamos aquí para satisfacelos e isto apréndeno xa con nove anos cando lles poñemos un móbil nas mans e aí o deixamos. É moi difícil desmontar conciencias», advirte Oliveira.