O Día do Pai celébrase en España o 19 de marzo e é, para moitas familias, unha ocasión de recoñecemento e agradecemento cara á figura paterna. É unha data marcada pola tradición católica —coincide coa festividade de San José— e por prácticas sociais que foron transformándose co tempo. Noutras rexións do mundo a homenaxe ten lugar o terceiro domingo de xuño, o que evidencia a diversidade de calendarios e sentidos en torno á paternidade. Máis alá do calendario, a intención é a mesma: agradecer e visibilizar o papel dos pais.
Na Península o festivo está profundamente ligado á Igrexa e a costumes culturais que adoptaron o 19 de marzo polo seu simbolismo relixioso. A xornada combina actos familiares, agasallos e celebracións comunitarias, aínda que a súa configuración moderna ten raíces civís e comerciais que se desenvolveron na segunda metade do século XX. En localidades galegas como Ourense, o día vívese cun equilibrio entre o familiar e o festivo, con actos nas parroquias e propostas comerciais en centros urbanos.
A orixe recente da conmemoración en España remóntase a unha mestra de escola que impulsou a idea desde o local. En 1948, Manuela Vicente Ferrero, docente en Vallecas, organizou unha xornada na que os nenos elaboraron agasallos artesanais para os seus pais e celebrouse unha misa, adiantando así a idea dun día específico para recoñecer a paternidade. Aquela iniciativa escolar conectou axiña con movementos comerciais que consolidaron a data no calendario civil.
Da iniciativa escolar ás grandes tendas
En 1953 os grandes almacéns comezaron a promocionar a data e popularizaron a costume de agasallar. Empresas como Galerías Preciados e posteriormente El Corte Inglés xogaron un papel decisivo en fixar o 19 de marzo como o día do consumo vinculado á paternidade. A publicidade e a oferta comercial transformaron unha conmemoración escolar e relixiosa nunha festa con forte compoñente de mercado.
Mentres tanto, a idea de celebrar aos pais xurdiu de forma paralela en Estados Unidos décadas antes. En 1910, Sonora Smart Dodd propuxo a creación dun día dedicado ao pai para honrar ao seu proxenitor, que criou só a seis fillos. A iniciativa estadounidense foi gañando apoios oficiais progresivamente: o presidente Calvin Coolidge mostrou o seu favor en 1924, e en 1966 o presidente Lyndon B. Johnson emitiu unha proclamación que fixou o terceiro domingo de xuño como data nacional.
A existencia de dúas tradicións —19 de marzo e o terceiro domingo de xuño— explica por que hoxe coexisten distintas celebracións segundo o país. Numerosas nacións iberoamericanas e europeas seguen o modelo estadounidense, mentres que en España e noutros países de tradición católica o 19 de marzo segue tendo arraigo. Polo seu lado, o 19 de marzo tamén foi empregado nalgúns contextos para conmemorar o Día Internacional do Home, cuxa data principal celébrase en novembro a nivel mundial.
Paternidades e prácticas contemporáneas
Na actualidade, a celebración do Día do Pai convive con cambios significativos nos modelos de paternidade. A incorporación dos pais ás tarefas domésticas e de crianza, o auxe de familias diversas e a visibilidade de proxenitores en situacións non tradicionais reconfiguran o sentido da homenaxe. Tanto nas cidades galegas como no resto do país, a xornada serve para poñer en valor a implicación afectiva e cotiá dos pais, máis alá dos estereotipos tradicionais.
O mercado tamén foi adaptándose a estas transformacións. Estudos de consumo amosan que os compradores priorizan agasallos con carga emocional ou utilidade práctica, e que as pequenas empresas e artesáns atopan espazo ofrecendo produtos personalizados. En Ourense e noutras localidades, a oferta vai desde artigos sentimentais ata experiencias para compartir en familia, reflicte a demanda por detalles con significado.
En definitiva, o Día do Pai mantén unha dobre natureza: é ao mesmo tempo unha conmemoración con raíces relixiosas e históricas e un acontecemento social que cambia coas dinámicas familiares e comerciais. Sexa o 19 de marzo ou o terceiro domingo de xuño, a xornada evidencia un desexo universal: recoñecer e agradecer a presenza e o esforzo de quen exercen a paternidade.
