O columnista Xose A. Perozo reflexiona nun artigo publicado o 13 de marzo de 2026 en La Región sobre a vixencia de dúas obras —a peza teatral dos anos cincuenta de Osvaldo Dragún e a novela de Mario Vargas Llosa— para explicar aquilo que chama unha crecente deshumanización na sociedade contemporánea, acentuada pola guerra en Oriente Medio e a influencia das redes sociais. Segundo o autor, eses textos seguen sendo relevantes porque describen como a precariedade, o autoritarismo e a cultura do consumo transforman ás persoas en seres sometidos. O ensaio enlaza a ficción con fenómenos actuais como mozos que adoptan identidades animais en internet e o auxe de comportamentos agresivos e sumisos. A tese central advirte dun retroceso dos logros sociais europeos se non se cuestiona esa normalización.
A peza de Dragún, escrita a mediados dos anos cincuenta e coñecida como «Historia del hombre que se convirtió en perro», retrata un protagonista que acepta volverse can para sobrevivir tras perder o seu emprego. O relato fai da metamorfose unha metáfora da humillación e da alienación: o personaxe habita na caseta do can, perde o seu fogar e vive situacións degradantes que ilustran a lóxica de supervivencia nunha sociedade en crise. En Galicia, aquela obra representouse nos anos setenta polo grupo Esperpento Teatro Joven, dirixido entón por Xulio Lago e Dorotea Bárcena, e causou impresión nun público inmerso na loita contra a ditadura. A posta en escena daquela época, lembra o columnista, parecía utópica mais hoxe volve a resonar con forza.
Doutra banda, a novela «La ciudad y los perros», publicada en 1963, serve ao autor como contrapunto literario para analizar estruturas de poder que deshumanizan desde a disciplina militar. Vargas Llosa describe no seu libro un colexio de cadetes onde prevalecen a violencia, a humillación e a competencia feroz, ata converter aos marginados en vítimas sometidas, e aos mediocres en dominadores eficaces. Ese retrato, sostén o artigo, non perdeu actualidade: prácticas autoritarias e o culto á forza seguen atopando espazo en sociedades contemporáneas. Para o autor, ambas obras funcionan como advertencias sobre como as institucións poden moldear condutas daniñas.
O texto conecta esas metáforas literarias con sinais contemporáneos: a aceptación pasiva de conflitos globais, a erosión de dereitos sociais en nome do consumismo e a falta de reacción ante decisións que poñen en risco o benestar colectivo. O columnista plantexa que, en Europa, estanse deixando de lado conquistas sociais logradas desde a posguerra ata principios deste século, e que ese abandono abre a porta a unha maior sumisión ao poder económico e político. A crítica non se limita ao simbólico: esténdese á política e á cultura do traballo precario que obriga a renunciar á dignidade por mera supervivencia. Segundo a peza, ese fenómeno fai que unha parte da sociedade actúe como se obedecera a un amo sen cuestionalo.
Ademais, alúdese ao papel da tecnoloxía e das redes sociais como amplificadores de comportamentos extremos e performativos. O artigo cita o fenómeno dos chamados «therians», mozos que se identifican con animais e reproducen condutas caninas en público e en internet, buscando comunidade e visibilidade. Como exemplo extremo, menciona a un xaponés alcumado Toco que investiu 14.000 dólares nun disfrace para parecer un Collie, e apunta que a venda de máscaras e accesorios para adoptar aparencias de cuadrúpedos disparouse en liña. Para o autor, estes episodios son síntomas dunha cultura de substitución da identidade humana por imaxes e roles consumibles.
O ensaio vincula ese espectáculo a unha perda de referentes: a admiración pola agresividade, a obsesión polo estatus e a sumisión acrítica facilitan a aparición de líderes que capitalizan o resentimento e a confusión. No exemplo militar de Vargas Llosa, os peores individuos acábanse impoñendo; no escenario contemporáneo, redes sociais e polarización permiten que actitudes semellantes medren sen control. A columna advirte que, cando a degradación se normaliza culturalmente, as consecuencias políticas e sociais poden ser graves e duradeiras. Por iso o autor reclama unha recuperación da reflexión crítica fronte á pasividade.
Á vez, o texto matiza que nin Dragún nin Vargas Llosa son profetas de catástrofes concretas, senón cronistas agudos de rasgos humanos susceptibles de empeorar en contextos adversos. A diferenza actual radica na rapidez e no alcance co que a tecnoloxía propaga comportamentos e ideas, e na suma de crises internacionais que tensionan a cohesión social. Fronte a ese panorama, a columna propón non resignarse á metáfora: interpretar as obras como chamadas de atención sobre a necesidade de protexer a dignidade e as institucións públicas que sosteñen dereitos.
O peche do artigo apela á responsabilidade colectiva para non converter a crítica literaria nun simple diagnóstico: é preciso recuperar o debate público, defender as conquistas sociais e frear a trivialización da condición humana. Recordando as representacións teatrais dos setenta e as novelas dos sesenta, o autor sostén que a memoria cultural pode servir de antídoto fronte á alienación. Esa chamada á conciencia, conclúe a peza, debe axudar a que a sociedade non acepte sen máis converterse en «perros» dun sistema que sacrifica a humanidade en aras da orde e do consumo.
