Ecoloxistas en Acción pediu este marzo de 2026 que as estacións de control da calidade do aire en Vigo e A Coruña se reubiquen en emprazamentos que amosen os puntos críticos de contaminación, porque as ubicacións actuais non recollen os niveis máis altos aos que están expostas as poboacións. O colectivo sinala que moitas sondas de tráfico foron trasladadas a vías secundarias en anos anteriores, práctica que tería rebaixado artificialmente as lecturas. A petición prodúcese no marco da nova Directiva europea 2024/2881, cuxa transposición á normativa española está en marcha.
O informe que presenta a organización analiza 25 estacións en distintas cidades españolas, entre elas as de Vigo e A Coruña, e avalía se cumpren os criterios que esixe a directiva para protexer a saúde humana. Segundo a análise, a localización das sondas debe permitir obter datos fiables sobre as concentracións nos puntos onde a poboación realmente está exposta, como zonas residenciais, centros educativos e hospitais.
No caso concreto de Vigo, Ecoloxistas en Acción denuncia que a estación de Coia está situada a unha distancia de 25 metros do bordo da calzada, cando a normativa considera inadecuadas ubicacións que non captan as condicións reais de exposición, e apunta que en moitos casos a distancia supera os límites aceptables. O colectivo lembra ademais a sentenza do Tribunal de Justicia de la Unión Europea de 2019, que xa cuestionou a reubicación de estacións “conflictivas”.
Análise e achados
O estudo examina variables como o tipo de entorno (urbano, suburbano ou rural), a proximidade a fontes emisoras, a morfoloxía urbana, as características do viario e as condicións locais de dispersión. Para cada estación valórase se o seu emprazamento permite medir as concentracións máximas que afectan a peóns e vecindarios.
Os autores atopan que, en varios casos, as estacións orientadas ao tráfico están colocadas en vías secundarias ou en puntos con boa ventilación, o que reduce as lecturas de óxidos de nitróxeno e partículas respecto ás rúas con embudos de tráfico ou “desfiladeiros urbanos”. Esa práctica, sosteñen, pode dar unha imaxe optimista da calidade do aire.
«Os puntos de toma de mostra deben situarse de xeito que proporcionen datos fiables sobre os niveis de concentración nos puntos críticos dentro das zonas, preferentemente en áreas sensibles como zonas residenciais, centros educativos e hospitais.»
O informe detalla ademais que, cando o obxectivo é avaliar a aportación do tráfico rodado, as estacións deben situarse onde se rexistren as concentracións máis altas, tendo en conta o volume de tráfico, as condicións de dispersión e o uso do solo. Estes criterios buscan evitar sesgos nas medicións que distorsionen a avaliación do risco para a saúde pública.
Normativa e consecuencias
A Directiva 2024/2881 endurece as esixencias sobre a ubicación de puntos de mostraxe respecto da normativa anterior e pretende garantir que os datos reflictan a exposición real da poboación. España está en proceso de incorporar esas obrigas á súa lexislación nacional, un paso que Ecoloxistas en Acción considera urxente para corrixir emprazamentos que non cumpren os novos criterios.
A organización advirte de que manter estacións en lugares pouco representativos pode ter efectos prácticos: diminúe a presión para adoptar medidas de redución de emisións e atrasa actuacións en zonas con problemas reais de contaminación. Ademais, complica a vixilancia epidemiolóxica e a protección de colectivos vulnerables.
Fontes do informe instan ás administracións locais e á Administración General del Estado a revisar, con criterios técnicos e transparencia, a rede de control e a priorizar a instalación de medicións en barrios e áreas que concentran poboación exposta. Tamén piden que as reubicacións se documenten publicamente e permitan comparabilidade de series históricas.
A crítica de Ecoloxistas en Acción súmase á demanda dunha maior ambición en políticas urbanas e de mobilidade que reduzan a contaminación nas rúas máis afectadas. En cidades como Vigo e A Coruña, sosteñen, a corrección da ubicación das estacións é un primeiro paso necesario para que as decisións de saúde pública se baseen en datos representativos.
