A arte perdida das campás revive na Coruña contemporánea

Unha tradición centenaria en risco de desaparecer

Na era da dixitalización, onde cada vez máis aspectos da vida cotiá se automatizan, certas prácticas tradicionais semellan condenadas ao esquecemento. Unha delas é o toque manual de campás, unha linguaxe sonora que durante séculos marcou o ritmo da vida en Galicia e que hoxe, salvo honrosas excepcións, foi substituída por sistemas electrónicos. ¿Ten cabida esta arte no século XXI? ¿Que sentido pode ter, máis alá da nostalxia, manter viva unha costume que semella allea á realidade tecnolóxica actual?

Entre a modernidade e a memoria: o campanario como espazo de resistencia cultural

No medio deste debate, A Coruña revélase como escenario inesperado dunha pequena resistencia. Nos altos da cidade, aínda resoan, de cando en vez, badaladas que non foron programadas nin automatizadas. Son o resultado da dedicación de persoas que, lonxe de limitarse a observar a historia desde a distancia, se involucran activamente na súa preservación. Un destes espazos destacados é a Colexiata de Santa María, cuxo campanario, dotado de cinco campás, érguese como símbolo dunha tradición que se nega a desaparecer.

A mocidade galega e a recuperación de oficios esquecidos

Resulta paradóxico que, mentres moitos mozos e mozas buscan oportunidades en sectores emerxentes ou fóra de Galicia, algúns opten por dedicar tempo e esforzo a actividades consideradas en vías de extinción. Este fenómeno, aínda que minoritario, invita a reflexionar sobre o papel das novas xeracións na conservación do patrimonio cultural inmaterial. Lonxe de encaixarse en tópicos de desinterese xuvenil, existen exemplos que demostran o contrario: a curiosidade e o compromiso de quen se involucra coas raíces da súa terra.

Para estes mozos e mozas, a campá non é só un instrumento musical nin un elemento decorativo; é un vehículo de comunicación ancestral, capaz de transmitir emocións, advertencias ou celebracións a toda unha comunidade. Cada toque —xa sexa de festa, de loito ou de chamada— encerra un significado e unha técnica que require aprendizaxe e dedicación.

Recoñecementos internacionais e desafíos locais

A recente declaración do toque manual de campás como Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade pola Unesco supuxo un recoñecemento ao valor desta arte. Porén, a protección formal non garante a súa continuidade. O relevo xeracional e a formación de novos campaneiros preséntanse como os principais retos para evitar que se converta nunha reliquia museística desvinculada da vida real das vilas e cidades galegas.

A pesar da protección internacional, a presión da vida moderna e a falta de apoios concretos dificultan que a tradición se manteña viva. A aprendizaxe, que antano se transmitía de forma oral e práctica entre xeracións, hoxe depende da iniciativa individual e, en moitos casos, da boa disposición dos responsables eclesiásticos para abrir as portas dos campanarios ás persoas interesadas.

O valor do toque manual na identidade urbana

En cidades como A Coruña, onde a convivencia entre o antigo e o novo é unha constante, a presenza do toque manual de campás ten un valor engadido. Non só conecta á cidadanía co seu pasado, senón que introduce unha dimensión humana no espazo sonoro urbano, dominado polo ruído da circulación e dos dispositivos móbiles. A posibilidade de que, en pleno centro, os veciños poidan distinguir entre o son mecánico e o toque artesanal é un luxo cada vez máis escaso.