O Área Sanitaria de Vigo (Sergas), a través do Complexo Hospitalario Universitario de Vigo (CHUVI), mantén desde hai anos un programa de cribado de cancro anal que actualmente segue a 1.600 pacientes. O sistema, único consolidado en Galicia e un dos poucos existentes en España, combina diagnóstico e tratamento para detectar e tratar lesións precancerosas e así reducir o risco de desenvolver un cancro anal invasivo. O gabinete especializado realiza probas periódicas e un seguimento protocolizado que, segundo o Servizo Galego de Saúde, demostrou o seu valor preventivo. A iniciativa inscríbese nunha estratexia multidisciplinar dirixida a grupos con maior risco, especialmente persoas con infección por VIH.
O programa do Chuvi practica cada ano arredor de 500 anoscopias de alta resolución e efectúa unhas 400 citoloxías anais en consultas de enfermaria, cifras que reflicten a intensidade da actividade asistencial dedicada a esta patoloxía. As anoscopias de alta resolución permiten identificar lesións intraepiteliais de alto grao que, tratadas a tempo, evitan a progresión a cancro invasivo. As citoloxías anais realizadas por enfermaria constitúen unha porta de entrada ao seguimento, facilitando a detección precoz e a derivación ás consultas especializadas cando é necesario.
O orixe formal do programa remóntase a 2012 coa posta en marcha do Gabinete de Anoscopias de Alta Resolución (AAR), dependente do Servizo de Cirurxía Xeral e Dixestiva do Chuvi. Desde a súa creación, o AAR coordinouse coa Unidade de VIH e outras especialidades para focalizar a atención en pacientes con maior probabilidade de desenvolver lesións precursoras. O modelo combina técnicas diagnósticas con opcións terapéuticas minimamente invasivas e calendarización de revisións segundo protocolos establecidos, o que permitiu consolidar unha carteira de pacientes en seguimento continuado.
A estratexia de cribado concíbese como diagnóstico-terapéutica: non se limita a localizar alteracións, senón que as trata cando procede, integrando quirófano e consultas. Esa aproximación reduce a carga que supón un tumor avanzado, tanto para o paciente como para o sistema sanitario, ao diminuír a necesidade de tratamentos máis agresivos e custosos. Os responsables sanitarios subliñan que o seguimento protocolizado é clave para minimizar a probabilidade de progresión a cancro anal invasivo nos colectivos monitorizados.
O programa foi incorporando de forma paulatina profesionais de distintas áreas, conformando unha unidade multidisciplinar que agrupa Cirurxía, Medicina Interna especializada en VIH, Xinecoloxía, Microbioloxía, Anatomía Patolóxica, Oncoloxía, Otorrinolaringoloxía, Uroloxía, Medicina Preventiva e enfermaria especializada. Esta composición permite abordar de maneira integral as complicacións e comorbilidades que poden acompañar ás lesións asociadas ao virus do papiloma humano (VPH). A colaboración entre servizos facilita decisións clínicas consensuadas e o desenvolvemento de protocolos de referencia dentro da área sanitaria.
Recentemente, o programa foi un dos eixos da VIII Xornada formativa sobre o Virus do Papiloma Humano, organizada polo Grupo de Estudo do Cancro Anal e Orofaringeo (GECAO) e celebrada nos hospitais Álvaro Cunqueiro e Meixoeiro. A formación, de carácter multidisciplinar e alto compoñente práctico, abordou o desenvolvemento do VPH nas rexións xenital, anal e orofarínxea, así como as estratexias de diagnóstico, prevención e tratamento das displasias asociadas. Os organizadores anunciaron unha nova edición do curso en maio, co obxectivo de ampliar a capacitación entre especialistas e profesionais de atención primaria e enfermaria.
Fóra de Vigo, as iniciativas de cribado do cancro anal son escasas en España, o que converte ao AAR do Chuvi nun referente rexional e nacional. Expertos consultados na xornada defenderon a necesidade de replicar modelos semellantes noutras áreas sanitarias para ampliar a cobertura preventiva, especialmente en contornas con poboacións de maior risco. A experiencia viguesa pode servir de folla de ruta tanto para estandarizar protocolos como para argumentar o investimento en formación e equipamento específico.
O programa do Chuvi segue en expansión formativa e asistencial, reforzando a colaboración entre atención primaria e especializada para mellorar a identificación temprana de lesións análogas ao VPH. Desde o Servizo Galego de Saúde insístese na importancia da captación activa de pacientes de risco e na continuidade dos seguimentos para manter os beneficios preventivos alcanzados. Mentres tanto, a unidade mantén a súa actividade cotiá, coa vista posta en ampliar o coñecemento clínico e en reducir a incidencia de tumores avanzados mediante intervencións precoces.
