A Asociación Cultural Alén Nós de Redondela reclamou de novo que a Xunta de Galicia inicie o expediente para declarar Ben de Interese Cultural (BIC) o conxunto histórico de Rande, que inclúe o cargadoiro de mineral de Coto Wagner, ante a “profunda preocupación” polo seu estado de ruína e o risco de perda patrimonial. A petición prodúcese despois de que o pleno do Concello, con apoio unánime dos grupos políticos, solicitase esta protección en 2013 e 2020 sen que a Administración autonómica chegase a incoar o trámite. O colectivo considera que a falta de actuación non pode entenderse como un retraso administrativo senón como unha decisión política intencionada.
Alén Nós lembra que a normativa galega establece a obrigación de abrir expediente cando existen valores culturais acreditados, e sostén que en Rande concurren valores históricos, industriais, paisaxísticos e sociais que xustifican a máxima protección. O cargadoiro de Coto Wagner forma parte dun paisaxe industrial ligado á memoria da ría de Vigo e ao desenvolvemento económico da comarca, e a asociación alerta de que a súa conservación é esencial para preservar esa identidade colectiva. Nos seus comunicados, o colectivo traslada o seu malestar en termos claros: non aceptan que o deterioro se invocase como motivo para a súa desaparición cando, din, é consecuencia de anos de abandono.
A estrutura é propiedade da Autoridad Portuaria de Vigo, que propuxo a opción do desmantelamento ao considerar que o inmoble se atopa en ruína. Alén Nós contrasta esa posición coa obrigación legal de conservación que pesa sobre calquera propietario, incluídas as administracións públicas, e subliña que a declaración como BIC garantiría unha protección xurídica efectiva e esixiría a restauración do ben. A asociación apunta ademais a posibles intereses industriais na zona que, segundo o seu criterio, poderían verse favorecidos pola ausencia dun réxime de protección estrita.
En 2020 o Concello encargou unha revisión técnica do antigo cargadoiro, informe que reflexou o deterioro das instalacións e que foi utilizado por diferentes actores para xustificar posicións contrapostas sobre o seu futuro. Para Alén Nós, con todo, a constatación técnica do mal estado non anula a obrigación de conservación: “Non é admisible invocar o deterioro dun ben cando este é consecuencia de anos de abandono”, subliñan desde a asociación, que esixe que a Administración actúe antes de que calquera decisión irreversible reste valor ao conxunto patrimonial.
O colectivo insiste en que a declaración de BIC non é un mero recoñecemento simbólico, senón un instrumento con consecuencias prácticas: a incoación do expediente abriría un proceso de valoración que podería culminar en medidas de protección, limitacións á intervención privada e a obrigación de conservar e rehabilitar as estruturas afectadas. Ademais, a figura conleva a elaboración de estudos, a exposición pública e a posibilidade de planificar actuacións de restauración con financiación e control administrativo. Por iso consideran que a inacción da Xunta é especialmente grave para un ben que, segundo o seu diagnóstico, reúne os requisitos legais para a protección.
Desde o Ayuntamiento de Redondela, lembran que as mocións de 2013 e 2020 obtiveron o respaldo unánime do pleno municipal e que a administración local intentou impulsar iniciativas para protexer o paisaje histórico da Ensenada de San Simón. A postura institucional local contrasta, en opinión da asociación, coa ausencia dun pronunciamento definitivo por parte da Xunta, que ata a data non iniciou formalmente a incoación do expediente nin ofreceu unha explicación pública que xustifique a demora.
A perda do cargadoiro suporía, segundo Alén Nós, unha alteración significativa do paisaje cultural e unha perda irreparable para o patrimonio galego. Coto Wagner está vinculado á memoria industrial e social da ría de Vigo, e a súa desaparición —alerta a asociación— non só afectaría ao conxunto arquitectónico senón á lectura histórica do contorno. Por todo iso, reclaman unha intervención urxente que evite o colapso das estruturas e permita planificar unha restauración coherente co seu valor patrimonial.
Como pasos seguintes, Alén Nós anuncia que manterá a presión para que se incoe o procedemento e promoverá cantas iniciativas administrativas e cívicas sexan necesarias para conseguir a protección do conxunto. A asociación pide ademais a implicación da sociedade civil e das administracións para frear o deterioro e debater solucións que compatibilicen a actividade portuaria coa preservación do patrimonio. Mentres tanto, o futuro do cargadoiro de Rande segue pendente dunha decisión que, para os seus defensores, debe adoptarse canto antes para evitar danos irreversibles.
