A Xunta fai balance do Programa galego de detección precoz do cancro de cérvix, activado en 2021, cun total de 105 diagnósticos ata o 31 de decembro de 2025. Coincidindo co Día Mundial da prevención do cancro de colo do útero, a Consellería de Sanidade destaca que máis de tres cuartas partes dos tumores achados estaban en fase inicial, o que aumenta de forma significativa as opcións terapéuticas e a supervivencia das pacientes.
Balance do programa e cifras territoriais
O cribado, que arrancou na área de Lugo, A Mariña e Monforte de Lemos e foise estendendo ata cubrir toda Galicia, invitou ata a data a 397.877 mulleres, cifra que a administración calcula que representa preto do 65% do colectivo diana —mulleres de 35 a 65 anos con tarxeta sanitaria pública—. Delas, participou o 62,55%, o que se traduce en 248.872 mulleres que realizaran algunha proba dentro do programa.
A distribución dos 105 cancros detectados amosa diferenzas por áreas sanitarias: Ferrol contabilizou 11 diagnósticos; Ourense, Verín e O Barco de Valdeorras sumaron 9; Pontevedra e O Salnés, 9; A Coruña e Cee, 13; Santiago de Compostela e Barbanza, 21; Vigo alcanzou 28; e Lugo, A Mariña e Monforte de Lemos rexistraron 14. Non necesariamente se trata dunha correlación directa entre incidencia e risco poboacional: cidades como Vigo ou Santiago concentran maior densidade de poboación e actividade sanitaria, o que incrementa o número absoluto de deteccións.
Do total de participantes, un 6,9% resultou positivo para algún xenotipo de alto risco do virus do papiloma humano (VPH-AR), o marcador que usa o programa como proba primaria de cribado. A Consellería subliña que un resultado positivo non equivale a un diagnóstico de cancro, senón que obriga a afondar no estudo mediante citoloxía e, se procede, colposcopia e biopsia.
Como funciona o cribado e que supón un resultado positivo
O funcionamento do programa é por convite, enviado por carta ou SMS, e ofrece dúas vías de toma de mostra: cita coa matrona no centro de saúde ou autotoma domiciliaria cun dispositivo que envía o propio programa. Entre as mulleres que aceptaron participar, elixiron a matrona no 42,7% dos casos e a autotoma no 57,3%, o que reflicte unha preferencia crecente por métodos que reducen barreiras de acceso e preservan a intimidade.
«Segundo o xenotipo do virus, así como o resultado da citoloxía, estableceranse diferentes actuacións clínicas: seguemento nun período de tempo variable mediante repetición de probas ou derivación a colposcopia para descartar presenza dunha lesión premaligna ou maligna do colo do útero.»
A ruta clínica está prevista: proba primaria de VPH-AR; se é negativa, repetición aos cinco anos; se é positiva, citoloxía e, en función dese resultado e do xenotipo detectado, seguemento ou colposcopia. Cando se detecta algunha lesión premaligna ou un cancro, o programa xestiona directamente a cita co Servizo de Xinecoloxía correspondente. Na práctica, iso supón que unha muller de Vigo con unha lesión suxestiva poida ser derivada desde Atención Primaria ata o Hospital Álvaro Cunqueiro en prazos máis controlados que ata hai uns anos.
Retos, desigualdades e próximos pasos
As cifras positivas do programa non agochan desafíos. Primeiro, a cobertura: invitar ao 65% do colectivo diana é un avance, pero deixa fóra boa parte da poboación susceptible de beneficiarse do cribado. A aceptación do 62,55% entre as convidadas indica unha resposta razoable, aínda que inferior á ideal en programas de cribado ben implantados noutros países europeos. Segundo, a variabilidade territorial nas deteccións require u
