O debate sobre o modelo concesional da AP-9: Quen paga realmente a autoestrada galega?

Unha infraestrutura clave baixo a lupa pública

A Autoestrada do Atlántico, máis coñecida como AP-9, consolidouse como o principal eixe viario de Galicia, vertebrando o territorio desde Ferrol ata Tui. Porén, máis alá do asfalto e do tráfico diario, a xestión privada desta infraestrutura segue xerando intensos debates sobre o modelo concesional, a rendibilidade empresarial e o impacto sobre as arcas públicas. No centro da polémica, a concesionaria Audasa acumula cifras históricas de beneficios, mentres a débeda asociada ao contrato co Estado continúa medrando.

Modelo concesional: unha fórmula en entredito

O sistema de concesión aplicado á AP-9 non é un caso illado en España, pero adquire especial relevancia polo seu volume de tráfico e o peso estratéxico na economía galega. Dende hai décadas, a titularidade pública da infraestrutura convive cunha xestión privada orientada ao lucro, o que deu lugar a un fluxo constante de ingresos para a empresa concesionaria. A pesar de que este modelo se xustificou historicamente como fórmula para financiar grandes obras sen sobrecargar os orzamentos estatais, os seus efectos a longo prazo suscitan cada vez máis interrogantes.

Ata que punto resulta eficiente trasladar ao usuario final e ao orzamento público o custo dunha autoestrada esencial? A experiencia da AP-9 invita a unha reflexión profunda sobre a sustentabilidade e equidade deste sistema, especialmente cando os beneficios empresariais acadan cifras récord e a débeda pública vinculada non deixa de medrar ano tras ano.

A paradoxa galega: beneficios privados, débeda pública

O caso da AP-9 ilustra unha paradoxa frecuente no ámbito das infraestruturas concesionadas. Por unha banda, a empresa xestora obtén elevados marxes de beneficio, o que evidencia a rendibilidade do activo para o operador privado. Por outra, o Estado —e, por extensión, o conxunto dos contribuíntes— asume obrigas financeiras que se traducen nunha débeda crecente. Esta situación faise especialmente visible en Galicia, onde a prolongada vixencia da concesión e as fórmulas de compensación pactadas xeraron un saldo negativo que non deixa de incrementarse.

A cuestión de fondo, lonxe de limitarse a un mero dato contable, afecta de cheo ao debate sobre o interese xeral: ¿É lexítimo que unha infraestrutura básica para o desenvolvemento galego reporte beneficios históricos a un operador privado mentres a “hipoteca” pública se amplía ano tras ano? ¿Xustifícase o traslado de recursos públicos a unha empresa que opera en réxime de monopolio de facto?

Comparativa europea: unha excepción española?

O modelo concesional de autoestradas non é exclusivo de España, pero a experiencia da AP-9 destaca pola súa singularidade. Noutros países europeos, impulsáronse nos últimos anos procesos de reversión ao sector público ou renegociacións para limitar o peso da peaxe sobre o usuario e o Estado. Porén, en Galicia a situación perpetuouse con condicións especialmente vantaxosas para o xestor privado.

Este contraste invita a preguntarse se a política española en materia de autoestradas responde realmente ao interese común ou se, pola contra, consolida privilexios empresariais difíciles de xustificar no contexto actual. Sectores sociais e políticos levan tempo avogando por abordar reformas estruturais que permitan revisar as condicións concesionais e, en última instancia, avanzar cara a unha titularidade e xestión plenamente públicas.