O debate sobre o modelo de peaxes en Galicia: quen acaba pagando a AP-9

Un asunto que transcende os balances empresariais

A noticia sobre o incremento dos resultados da concesionaria da principal autoestrada galega reabriu unha discusión que vai máis alá das contas anuais: trátase de como se financian as infraestruturas e que prioridades marcan as políticas de mobilidade. Non é só unha cuestión técnica; afecta á equidade territorial, ao gasto público e ás opcións de transporte de centos de milleiros de persoas. Ante este escenario, convén replantexar o marco no que se negocian e vixían as concesións.

Bonificacións e transferencias: quen asume o custo?

A fórmula actual combina o cobro directo en cabinas ou telepeaxe cun sistema de descontos e bonificacións que reduce a factura efectiva do usuario. Na práctica, iso significa que parte do custo de usar a vía se traslada a partidas públicas. O debate clave é se esa transferencia favorece á cidadanía no seu conxunto ou se actúa como un mecanismo para soster ingresos empresariais sen axustar a política tarifaria a obxectivos sociais e medioambientais.

Mobilidade, cohesión e efectos territoriais

Os peaxes non son neutrais. Cando o acceso á principal arteria dunha rexión ten custo, condicióanse traxectos laborais, comerciais e turísticos. Isto pode reforzar centros urbanos e desincentivar a actividade en zonas menos poboadas, con consecuencias sobre a cohesión territorial. Ademais, as decisións sobre prezos e bonificacións inflúen na elección modal dos usuarios e, polo tanto, na pegada ambiental da mobilidade rexional.

Transparencia e control público

A xestión de concesións esixe controis claros sobre as contas e as cláusulas contractuais. Isto inclúe saber que parte dos ingresos procede de achegas públicas, como se fixan as actualizacións tarifarias e que mecanismos existen para revisar as condicións cando os obxectivos de interese xeral cambian. Sen unha maior transparencia, o debate limítase a titulares económicos sen avaliar o impacto acumulado sobre os orzamentos e os servizos públicos.

Alternativas a explorar

Existen varias vías para repensar o modelo: renegociación contractual para incorporar criterios de servizo público, fórmulas de copagamento que vinculen tarifas á capacidade económica, sistemas de peaxe dinámico para xestionar a conxestión ou a transición a xestión pública cando resulte viable. Outras rexións apostaron por rescatar tramos, limitar subas tarifarias ou combinar financiamento directo con impostos específicos para repartir custos de xeito máis equitativo.

Lecións de experiencias externas

Comparar modelos axuda a debuxar opcións, pero non hai unha solución única. En Europa obsérvanse desde concesións rendibles para empresas ata recuperacións pola administración cando persiste o conflito entre interese público e beneficio privado. O importante é adaptar as leccións foráneas ao contexto local: densidade de tráfico, patróns de mobilidade, dependencia económica do corredor viario e capacidade fiscal da administración.

Impacto social e prioridades de gasto

Cando as bonificacións e os descontos supoñen unha carga para o erario, xorde a pregunta sobre outras demandas públicas que compiten por eses recursos: educación, sanidade, transporte público e mantemento de estradas secundarias. A elección de priorizar pólizas de desconto para usuarios dunha vía concreta implica renuncias noutras partidas. Ese intercambio orzamentario merece ser explicitado e sometido a debate democrático.