Vigo, 24 de marzo de 2026. Sobre o escenario do Museo MARCO sentáronse esta semana dúas internas do Centro Penitenciario de A Lama e unha alumna do EPA Berbés para explicar, en primeira persoa, como se vive a condición de muller cando se está privada de liberdade ou cando se chega a Galicia buscando unha vida nova. As preguntas que lanzaron ao público —que pode sentir unha muller dentro da prisión?— funcionaron como guión e como desafío: converter estatísticas e prexuízos en rostros e relatos concretos.
Relatos cotiás: rutina, estudos e o peso do estigma
A intervención arrancou cunha invitación á empatía. Unha das internas pediu uns segundos para que a audiencia imaxinase a unha muller que acaba de saír da cárcere e toma un café: “Que pensarían?”, planteou. Esa imaxe sinxela serviuse para desmontar o cliché que reduce á persoa reclusa a unha ficha xudicial. Dentro de A Lama, explicaron, a vida diaria combina traballo en obradoiro, clases e convivencia en módulos que son, ao mesmo tempo, escola e espazo de supervivencia emocional.
A alumna migrante, que se presentou como Eurídice, relatou pola súa banda as barreiras inmediatas que atopa: o idioma, a restrictiva oferta de empregos e a sensación de non pertenza. “Ser muller migrante en España é moi difícil”, sintetizou cunha frase que despois percorreu a sala e que quedou plasmada nun momento do coloquio.
“Ser muller migrante en España é moi difícil”
O tema da maternidade ocupou boa parte da conversa. Para as internas, perder o día a día cos fillos é “o máis doloroso”, segundo contaron: non abonda co agarimo a distancia; o que doe é non velos medrar nin compartir rutinas mínimas. Eurídice engadiu a outra cara da moeda: conciliar estudos ou traballo coa crianza vólvese con frecuencia imposible se non hai redes de apoio. En Galicia, onde a dispersión xeográfica obriga a desprazamentos e onde os servizos públicos varían entre concellos, esa ausencia pesa máis.
Antecedentes e redes: que hai detrás do encontro
O coloquio, enmarcado baixo o título «O reto de ser muller aquí», foi organizado en colaboración con EPAPU Nelson Mandela e co propio EPA Berbés, entidades que traballan na intersección entre educación, reinserción e atención a colectivos vulnerables. Non se tratou dunha acción illada: nos últimos anos multiplicouse en Galicia a colaboración entre centros penitenciarios e organizacións civís para achegar realidades á cidadanía e reducir a invisibilidade social das mulleres reclusas.
A experiencia destas iniciativas ten dúas lecturas. Por unha banda, programas que permiten estudar dentro da prisión, como os que describiron as internas, contribúen a reducir as posibilidades de recaída. Por outra, a voz das participantes evidencia que a reinserción depende tamén do exterior: emprego, vivenda, aceptación comunitaria. En cidades coma Vigo, onde a economía se transformou do sector naval a servizos e loxística, os empregos de entrada para persoas con antecedentes seguen sendo limitados.
Na provincia de Pontevedra, onde está ubicado o centro penitenciario, hai ademais un historial recente de proxectos culturais e educativos que intentan estender pontes entre reclusas e veciñanza. Aínda así, as participantes subliñaron que a sociedade penaliza máis á muller que ao home cando se comete un delito, unha percepción que ten consecuencias reais á hora de buscar traballo ou refacer relacións.
Repercusións e pasos a seguir: que piden as protagonistas
Ao final do coloquio, as tres mulleres lanzaron unha pregunta ao auditorio que resume a intención do encontro: “Que pensades que podedes facer por nós ou polas nosas re
