O Museo do Castro de Viladonga, en Castro de Rei, inaugurou esta semana unha exposición sobre a siderurxia local que permanecerá aberta ata outubro e que culmina un proxecto de arqueoloxía experimental desenvolvido nos últimos meses. A mostra ofrece ao visitante unha visión completa do proceso de obtención do ferro, desde a localización dos minerais ata os utensilios nos que se empregaba, con pezas procedentes do xacemento de Castro de Rei. A iniciativa busca poñer en valor o traballo de investigación e reconstrucción técnica realizado no propio museo para achegar ao público as prácticas metalúrxicas da antigüidade.
A presentación correu a cargo do delegado territorial Javier Arias, o alcalde de Castro de Rei Francisco Balado, a directora do museo Elena Varela e o comisario da mostra Diego Torres, que explicaron os obxectivos do proxecto e a súa vinculación coas labores arqueolóxicas do castro. A exposición, titulada «A siderurxia no Castro de Viladonga. Unha achega desde a antigüidade», organízase mediante unha serie de paneis explicativos e pezas expoñidas que ilustran tanto os resultados da investigación como os obxectos recuperados nas escavacións.
Entre os contidos que se poden ver na sala figuran paneis que describen as fases do proceso metalúrxico —localización dos minerais, redución e forxa—, así como os distintos usos do ferro na vida cotiá e no ámbito produtivo de épocas gala e romana. A mostra incorpora ademais o documental «Da pedra ao ferro», elaborado para contextualizar as técnicas empregadas, e unha réplica funcional dun forno construído con pedra local e pallabarro, unha mestura tradicional de barro e palla utilizada nas reconstrucións arqueolóxicas.
A Consellería de Cultura, Lingua e Xuventude promoveu o traballo de campo que deu lugar á mostra e subvencionou parte da investigación experimental que se desenvolveu no propio museo. Na execución práctica participaron a cooperativa Árbore Arqueoloxía e os ferreiros encargados das probas de forxa, entre os que figuraron Friedrich Bramsteildl e Jon Sánchez, encargados de reproducir as técnicas históricas en condicións controladas. Segundo os responsables, a combinación de investigación documental e praxis foi esencial para validar hipóteses sobre procesos metalúrxicos antigos.
O proxecto experimental permitiu reproducir a redución do mineral de ferro empregando materias primas similares ás dispoñibles na antigüidade: goethita procedente da zona de Valdeorras, carbón vexetal e, nalgúns ensaios, restos óseos como reductor. Estes ensaios achegaron datos sobre temperaturas, tempos e consumos necesarios para converter mineral en arrabio, así como sobre a viabilidade de fornos sinxelos en contornas rurais do noroeste peninsular.
Ademais dos obxectos e das réplicas, a exposición amosa as evidencias arqueolóxicas recuperadas no xacemento de Castro de Rei, que axudan a relacionar as prácticas experimentais cos restos materiais. Obradoiros e actividades complementarias permiten aos visitantes observar o funcionamento do forno e comprender os retos técnicos aos que se enfrontaban os artesáns antigos. O enfoque didáctico da montaxe pretende non só informar, senón tamén suscitar interese pola preservación do patrimonio industrial e arqueolóxico.
Desde a dirección do museo subliñase o valor da arqueoloxía experimental como ferramenta para interpretar o pasado: reproducir procesos ofrece respostas que a soa observación de restos non permite, e serve para cuestionar e afinar as hipóteses sobre produción e uso do ferro. Para as administracións locais e autonómicas, este tipo de proxectos reforza a relación entre investigación e difusión cultural, ao tempo que xera materiais divulgativos que permanecen no museo como recurso estable.
A mostra en Viladonga enmárcase nunha liña de traballo máis ampla sobre os recursos e as técnicas na prehistoria e na antigüidade en Galicia, e abre novas vías para a colaboración entre escavacións, centros de investigación e artesáns especializados. Ata outubro, visitantes e escolares poderán percorrer a exposición e asistir ás actividades programadas; os organizadores confían en que a iniciativa sirva para profundar na historia tecnolóxica da rexión e para impulsar novos proxectos de investigación experimental.
