O Tribunal Supremo confirmou este xoves, 12 de marzo de 2026, que o Pazo de Meirás é propiedade do Estado e ordena aos herdeiros devolver o inmoble, poñendo fin a décadas de litixio, se ben recoñece o dereito dos netos do ditador a ser indemnizados polos gastos de conservación asumidos desde 1975. A sala civil ratifica a sentenza da Audiencia de A Coruña e desestima todos os recursos presentados pola familia que reclamaba a titularidade. O fallo recoñece que algunhas inversións realizadas no pazo deben ser compensadas ao terse levado a cabo por aqueles que ocuparon a casa en aparencia de boa fe.
O Supremo declara tamén a nulidade da doazón de 1938 e da suposta compravenda de 1941 sobre as que os Franco sustentaban a súa pretensión de dominio, ao entender que ambos actos careceron de validez legal. Os maxistrados conclúen que os procedementos non cumpriron os requisitos formais esixidos e que os pagamentos previstos na documentación nunca se chegaron a efectuar, polo que a propiedade non se transmitiu lexitimamente á familia. Con esta decisión, o tribunal consolida a tese de que o pazo, desde 1938, estivo destinado ao servizo da xefatura do Estado.
Na súa resolución, o Supremo subliña que o uso institucional do inmoble durante a ditadura aproximao a outras residencias vinculadas á xefatura do Estado, como o Palacio do Pardo, e que non se deron as condicións legais para a súa adquisición como patrimonio privado. Os maxistrados examinaron a cadea documental e administrativa que rodeou a xestión do pazo e descartaron a validez dos títulos invocados polos herdeiros. A sentenza, por tanto, non só obriga á devolución material do ben senón que rectifica a aparencia rexistral que protexera á familia durante décadas.
O Pazo de Meirás, construído a finais do século XIX pola escritora Emilia Pardo Bazán, pasou a ser residencia veraniega de Francisco Franco durante a ditadura e quedou en mans dos seus descendentes tras a súa morte. Localizado no concello de Sada, na provincia da Coruña, o inmoble converteuse nun dos símbolos máis visibles do franquismo en Galicia e no centro dunha disputa xudicial e política que se prolongou durante anos. A recuperación do edificio por parte do Estado busca, segundo o fallo, restituír a titularidade pública dun ben destinado, segundo a Sala, a usos do Estado.
O Supremo admitiu, non obstante, que os herdeiros teñen dereito a ser compensados polos gastos cualificados como necesarios e útiles que realizaron durante o tempo en que ocuparon o pazo, ao considerar que actuaron de boa fe nese aspecto. A contía global desas reclamacións estimárase en redor de 800.000 euros, segundo as estimacións manexadas no proceso, se ben a sentenza precisa os criterios para determinar que gastos son efectivamente indemnizables. Agora corresponde á vía administrativa ou a instrucións posteriores fixar a cifra definitiva e a forma de pago.
A resolución marca o final dunha batalla xudicial que tivera fitos relevantes nos últimos anos, incluídas decisións previas de tribunais inferiores e un forte debate público sobre a memoria histórica e a xestión do legado do franquismo en Galicia. Os herdeiros presentaran sucesivos recursos alegando a validez dos títulos que, segundo a súa versión, xustificaban a titularidade privada do pazo. A Sala, con todo, desestimou eses argumentos e deixou clara a prevalencia dos criterios xurídicos sobre as pretensións rexistrais.
Coa confirmación da propiedade estatal, o Estado poderá agora iniciar os trámites para asumir a conservación, o uso e a posible apertura pública do conxunto, decisións que serán obxecto de decisións administrativas e políticas nos próximos meses. Institucións culturais e de patrimonio deberán coordinar as medidas para a protección do inmoble e o seu contorno, así como definir o seu destino definitivo dentro da oferta patrimonial da comunidade. O fallo abre ademais a porta a que se impulse a interpretación e xestión do pazo desde a perspectiva da memoria histórica.
A sentenza do Supremo pecha, polo menos en sede xudicial, un capítulo que xerara intensos debates locais e nacionais sobre a titularidade e o tratamento de bens vinculados ao período franquista. Para amplos sectores da sociedade galega, a devolución do Pazo de Meirás ao Estado supón a restitución dun patrimonio de carácter público; para a familia, supón a perda dun legado herdado durante xeracións, aínda que con dereito a unha compensación polos gastos acreditados. Con isto, a cuestión xudicial queda zanjada e queda por ver como se materializa na práctica a xestión do inmoble nos próximos meses.
