Alfonso Fernández Mañueco e o Partido Popular xóganselo este domingo en Castilla y León: conservar unha comunidade que gobernan de forma ininterrompida desde 1987 e, ao mesmo tempo, frear o avance electoral de Vox. A cita electoral plantea para os populares a tensión entre manterse á fronte da Junta ou verse obrigados a reeditar acordos coa extrema dereita, un escenario que condiciona a gobernabilidade rexional e a percepción nacional do partido. As enquisas publicadas nos últimos días apuntan a que non haberá un viraxe no equilibrio de forzas, pero si deixan aberta a cuestión de se o PP poderá formar goberno en solitario. O resultado terá ademais repercusións políticas no calendario autonómico aberto polos adelantos noutras comunidades.
Castilla y León é, de feito, o feudo autonómico máis lonxevo do PP, onde José María Aznar puxo en marcha a súa carreira política fai case catro décadas e onde, desde Juan José Lucas e Juan Vicente Herrera ata Mañueco, o partido encadeou maiorías ou acordos que lle aseguraron a Presidencia da Junta. A memoria de 2019 e a crise posteriores aínda pesa: en 2019 o PP formou pactos con Ciudadanos e en 2022 Mañueco foi o primeiro líder popular en gobernar co apoio de Vox, unha decisión que marcou un antes e un despois na política rexional. Para moitos analistas, a pregunta agora non é tanto se o PP perderá a hegemonía absoluta, senón se esa hegemonía se manterá sen ceder espazos decisivos á extrema dereita. As negociacións posteriores ao reconto serán, por tanto, o termómetro da saúde interna do partido e da súa estratexia fronte a Vox.
A campaña estivo marcada pola presenza de líderes nacionais e polos xestos cruzados entre as formacións. Mentres o presidente de Vox había impulsado unha desescalada da súa presenza en gobernos autonómicos ata 2024, as tensións volveron aflorar cando Santiago Abascal decidiu apartarse dos executivos que compartía co PP, o que, no seu xuízo, debía servir para recuperar identidade política. Esa ruptura deixou ao PP na encrucillada de intentar seguir gobernando en solitario —como ocorreu no último tramo— ou volver depender dos votos da formación ultradereitista. A lectura que fan algúns dirixentes populares é que unha nova alianza con Vox podería resultar politicamente custosa a curto e medio prazo, aínda que garanta aritmética de goberno.
O escenario de contaxio desde Extremadura e Aragón foi un factor clave na campaña. Os bos resultados de Vox neses adelantos electorais e o veto que provocou o rexeitamento á investidura nalgunhas comunidades insuflaron confianza na base electoral da formación de Abascal, cuxa estratexia de adiantar o ciclo político recurtou marxes ás forzas moderadas. Ese impulso obrigou ao PP en Castilla y León a medir con maior coidado as súas mensaxes e as súas interlocucións públicas. Alberto Núñez Feijóo chegou a criticar con dureza a Vox durante a campaña, unha dinámicas que reflicte o dilema de distanciarse sen afastarse tanto como para perder votantes de centro-dereita.
As enquisas, incluída a última medición de Gesop publicada por EL PERIÓDICO, coinciden en que un cambio de goberno non é o escenario máis probábel, pero poñen o foco na necesidade de pactos para asegurar maiorías estables. Sumaren ou non os votos de Vox será a decisión política que marcará a lexislatura; gobernar en minoría con acordos puntuais ou apostar por un pacto estrutural coa extrema dereita son opcións con implicacións moi distintas. En 2019 e en 2022, alianzas e desavenencias demostraron que os acordos postelectorais poden transformar o mapa político rexional máis alá do mero reparto de escanos. Por iso, os resultados das mesas electorais e as negociacións posteriores ocuparán o centro do debate político nos próximos días.
A sombra da derrota de hai sete anos, cando o socialista Luis Tudanca foi o máis votado pero non logrou desaloxar o PP, tamén foi recordada na campaña como advertencia. Aquelhas experiencia deixou claro que ser a forza con máis votos non garante a Presidencia se a suma doutras formacións se o impide; así, os populares confían en que a fragmentación do voto lles permita conservar a Junta. Para a oposición, o obxectivo é artellar unha alternativa que poña fin ao dominio prolongado do PP, pero ese camiño esixe aliñacións que hoxe semellan difíciles de acadar. En calquera caso, o resultado abrirá a negociación para a gobernabilidade e definirá os marxes de manobra de cada partido.
O PP local e rexional insistiron na necesidade de estabilidade e na xestión como eixes da súa campaña, mentres que Vox apostou por un discurso de ruptura e maior contundencia en políticas sociais e de seguridade. Os independentes e formacións menores, cuxo papel pode resultar clave en caso de aritméticas axustadas, mantiveron un perfil máis pragmático nas súas propostas, buscando posicións de poder en concellos e cortes autonómicas. Os observadores políticos subliñan que, máis alá da cifra de escanos, será crucial a disposición das forzas a sentarse a negociar medidas concretas que permitan sustentar un goberno. A xornada electoral transcorrerá entre a expectativa da prensa e a nerviosa espera dos partidos nas súas sedes.
Sexa cal sexa o resultado, Castilla y León chega a unha nova lexislatura con preguntas abertas sobre a estabilidade do centro-dereita e o peso de Vox na toma de decisións. Se o Partido Popular logra manterse á fronte sen depender da extrema dereita, anotará unha vitoria estratéxica que podería valer para reforzar o seu relato nacional; se, pola contra, necesita de Vox, quedará de novo exposto ao debate interno e ás críticas externas. Nos corredores do poder rexional e nacional, todos ollan agora cara á táboa de escanos e ao calendario de contactos que comezará nas horas posteriores ao reconto, conscientes de que o desenlace condicionará non só a Castilla y León, senón tamén o taboleiro político español.
