O Sergas puxo en marcha en Pontevedra un novo cribado para detectar retinopatía diabética mediante intelixencia artificial que foi presentado o venres 13 de marzo de 2026 no centro de saúde Virxe Peregrina. O plan, impulsado pola Consellería de Sanidade, permite analizar imaxes da retina en tempo real para decidir de inmediato se o paciente precisa derivación a Oftalmoloxía ou pode seguir controis rutinarios. A medida busca acelerar o diagnóstico na atención primaria e reducir as derivacións innecesarias que saturan as consultas hospitalarias. O obxectivo é mellorar a cobertura de cribado entre as persoas con diabetes e aliviar as listas de espera da área sanitaria.
O procedemento realízase cun retinógrafo portátil que captura varias fotografías do fondo de ollo e envíaas a un servidor onde un algoritmo de intelixencia artificial avalía a posible presenza de retinopatía. O sistema informa ao persoal de enfermaria no momento, o que permite programar unha derivación urxente ao oftalmólogo ou, se non hai indicios relevantes, deixar a revisión para dentro de dous anos. Este fluxo de traballo reduce os tempos de espera e evita que todos os pacientes con diabetes sexan enviados por defecto ao hospital. A proba combina tecnoloxía de imaxe coa toma de decisións no primeiro nivel asistencial.
A presentación celebrouse no propio centro e contou coa presenza do conselleiro de Sanidade, Antonio Gómez Camaño, acompañado por responsables do Sergas e da Área Sanitaria de Pontevedra e O Salnés. Virxe Peregrina é o primeiro dispositivo de Galicia en incorporar este tipo de cribado automatizado, unha experiencia piloto que, segundo os promotores, se avaliará antes de estenderse a outros centros. Durante a visita explicáronse os protocolos e o funcionamento do retinógrafo, así como as posibilidades de integración coa carteira de servizos da Atención Primaria. A iniciativa enmárcase nas prioridades do Servizo Galego de Saúde para 2026.
A posta en marcha chega nun momento de elevada presión sobre a oftalmoloxía: as listas de espera publicadas esta semana polo Sergas reflicten que hai 1.253 pacientes pendentes de cirurxía e 4.951 pendentes dunha primeira consulta. Estes datos converten a especialidade nunha das máis sobrecargadas do complexo hospitalario, con demoras que dificultan a atención precoz das complicacións diabéticas. Evitar derivacións innecesarias desde a primaria podería traducirse nunha redución significativa da carga asistencial sobre o hospital. O novo cribado pretende, por tanto, priorizar os casos que requiren intervención urxente.
A Consellería e o Sergas destacaron que a tecnoloxía non substitúe ao profesional sanitario senón que serve de apoio para optimizar a xestión de pacientes diabéticos. Co informe automatizado, os equipos de enfermaria dispoñen dunha ferramenta para decidir con maior rapidez e seguridade, o que tamén mellora a accesibilidade ao exame para máis persoas con diabetes. A ampliación da cobertura considérase clave para detectar lesións incipientes que, se non se tratan a tempo, poden causar perda visual. Ademais, a rapidez na avaliación facilita o seguimento poboacional e a planificación de recursos.
O xefe do servizo de oftalmoloxía do Complexo Hospitalario Universitario de Pontevedra, Eloy Viso, explicou que a diabetes afecta aproximadamente ao 15% da poboación en España e que a retinopatía diabética desenvólvese en preto do 25% dos pacientes con diabetes tipo 2. Viso engadiu que nas persoas que padecen diabetes tipo 1 a prevalencia pode chegar ata o 40% ao cabo de cinco anos, período no que se realiza o control habitual. Estes datos subliñan a necesidade de cribados sistemáticos que identifiquen alteracións en fases temperás. A intervención precoz reduce o risco de perda de visión e a demanda de procedementos máis complexos.
Ademais da retinopatía, os retinógrafos permiten detectar outras patoloxías oculares en pacientes con diabetes, como a degeneración macular asociada á idade, o que amplía o valor clínico do exame. O proxecto preséntase inicialmente como unha fase de proba para axustar algoritmos e protocolos, e supervisarase a súa precisión e o seu impacto na dinámica asistencial. Os responsables sanitarios esperan que, unha vez validado, o modelo poida replicarse noutros centros galegos e contribuír a unha xestión máis eficiente da demanda. A combinación de tecnoloxías emerxentes e atención primaria aparece así como unha aposta por mellorar resultados.
Fontes da Área Sanitaria sinalan que a experiencia servirá para determinar que investimentos e formación precisan os equipos de Atención Primaria para asumir este tipo de cribados de xeito sostido. Se os resultados son positivos, o Sergas contempla ampliar o programa e reducir gradualmente as listas de espera en oftalmoloxía. A implantación plantea tamén retos loxísticos e de integración informática que deberán resolverse durante a fase piloto. En calquera caso, a iniciativa supón un paso cara á incorporación da intelixencia artificial na práctica clínica diaria en Galicia.
