O Tribunal Supremo confirmou por unanimidade a sentenza da Audiencia da Coruña que obriga á familia do ditador a devolver ao Estado o Pazo de Meirás, en Sada, resolvendo así un litixio que se prolonga desde hai anos. A Sala Primeira desestimou este xoves os recursos presentados tanto polos herdeiros, que reclamaban o recoñecemento da propiedade, como por varias administracións públicas, que pedían non verse obrigadas a indemnizar polas actuacións realizadas no inmoble. A decisión, notificada hoxe, pon fin á vía xudicial ordinaria e allana o camiño para que a finca pase a integrar o patrimonio público.
A resolución do Supremo refrenda a tese sostida pola Audiencia da Coruña e responde a unha disputa que combina cuestións de titularidade, procedencia do ben e reparacións históricas. Por unha banda, a familia defendera o seu dereito sobre a finca alegando títulos e posesión; por outra, a acción promovida polo Estado e respaldada por administracións locais consideraba que a cesión e a posterior transmisión se produciran en condicións irregulares durante a Guerra Civil. Coa desestimación de todos os recursos, o fallo obriga á entrega efectiva do inmoble ao patrimonio estatal.
O Pazo de Meirás, levantado a finais do século XIX pola escritora Emilia Pardo Bazán, foi durante décadas residencia estival de Francisco Franco e converteuse nun símbolo da ocupación de bens patrimoniais pola ditadura. A polémica sobre a súa orixe e uso centrouse no proceso que rodeou a súa transferencia durante a contenda e no papel do réxime na consolidación desa posesión. A sentenza a favor do Estado reconduce o debate cara á restitución de bens considerados de valor histórico e cultural para a colectividade.
Tras a morte do ditador, a familia mantivo o uso da finca ata que o Goberno emprendeu accións xudiciais para reclamar a súa incorporación ao patrimonio público. Neste proceso, os concellos de A Coruña e Sada, a Deputación da Coruña e a Xunta de Galicia apoiaron a reclamación estatal, argumentando a irregularidade das transmisións e a necesidade de protexer un ben de relevancia pública. A actuación conxunta das administracións foi determinante para sostener a demanda nos tribunais.
O fallo do Supremo ten implicacións prácticas e simbólicas. A curto prazo, abre a vía para que se leven a cabo os trámites administrativos que permitan a inscrición e xestión do inmoble por parte do Estado, así como para avaliar as obras e os custos que poidan ser obxecto de compensación ou xestión pública. En clave simbólica, a devolución afianza a política de recuperación da memoria histórica que busca clarificar a propiedade e o uso de bens vinculados ao franquismo e o seu legado no espazo público.
O pronunciamiento tamén pon de relevo as dificultades xurídicas e administrativas que adoitan acompañar a resolución de casos patrimoniais con raíces en períodos de conflito e autoritarismo. O Pazo de Meirás converteuse nun caso testemuña en España sobre como tratar legalmente inmobles cuxa titularidade quedou marcada pola violencia política e por prácticas de apropiación que agora son analizadas á luz da legalidade democrática. Xuristas consultados en procesos previos sinalaron que a complexidade radica en demostrar a orixe das transmisións e a validez dos títulos.
A sentenza probablemente dará paso a unha fase de execución na que se definirán prazos concretos para a entrega material do pazo e para a regularización rexistral da súa titularidade. Tamén formula preguntas sobre a xestión futura do conxunto, a súa conservación e a posibilidade de abrilo a visitas ou integralo en proxectos culturais e didácticos sobre a memoria histórica. As administracións implicadas deberán coordinarse para decidir destino, uso e recursos necesarios para o seu mantemento.
Máis alá do caso concreto, a resolución do Supremo supón un peche xudicial relevante nun asunto que suscitou debate público en Galicia e en toda España. A devolución do Pazo de Meirás ao patrimonio estatal inscribese nunha reclamación máis ampla pola tutela de bens culturais e pola reparación simbólica de episodios históricos controvertidos. Coa sentenza firme, as institucións públicas dispoñen xa da base xurídica para recuperar e xestionar un inmoble que foi, durante décadas, emblema dunha etapa escura da historia recente.
