Galicia pechou 2024 cun volume de peticións de asistencia xurídica gratuíta que non se vía en dez anos, con 48.358 solicitudes rexistradas, segundo o informe oficial da Consellería de Presidencia. O notable incremento, atribuído a dívidas familiares, conflitos laborais e á aplicación da lei de violencia de xénero, coincide cun repunte xeral da litigiosidade que está a tensionar o servizo. Os avogados do turno de oficio alertan de que a demanda supera a capacidade real do sistema e denuncian que as achegas públicas son insuficientes para garantir a atención. A acumulación de casos e as gardas nocturnas cada vez máis frecuentes debuxan un panorama de saturación en todo o territorio galego.

As cifras de 2024 supoñen a maior cifra na última década e a terceira máis alta nos últimos vinte anos, só por detrás dos anos 2011 e 2013, cando se superaron as 49.000 solicitudes. En relación con 2023 o aumento é de aproximadamente un 9%, aínda que ese exercicio estivo marcado por unha folga do turno de oficio que condicionou a actividade. Se a comparación esténdese ata 2020, ano da pandemia, o incremento é aínda máis chamativo: as solicitudes aumentaron arredor dun terzo desde entón. Estes datos confirman a previsión que viñan sinalando os propios letrados sobre unha vaga de demandas derivada da crise sanitaria e dos seus efectos económicos.

Das peticións presentadas, case 40.800 remataron co recoñecemento do dereito á asistencia xurídica gratuíta, a maioría a instancia dos propios solicitantes. Ese alto porcentaxe de concesións revela que a maioría dos que acoden ao turno cumpren os requisitos e precisan asistencia efectiva, o que á súa vez se traduce nunha maior carga de traballo para os letrados adscritos. A rede galega que sostén o servizo está formada por arredor de 3.500 profesionais, distribuídos polos colexios e puntos de garda en todo o territorio. Entre eles aumentan as situacións de casos urxentes que esixen atención inmediata, desde detencións nocturnas ata ordes de protección por violencia de xénero.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

Ana María García, membro da xunta de goberno do Ilustre Colexio da Avogacía de Vigo, describe un cambio palpable nas gardas: «Fago gardas desde hai trinta anos, pero nos últimos dous ou tres anos as chamadas de madrugada por asuntos de violencia de xénero son constantes». A súa experiencia reflicte a sensación xeneralizada entre quen atende o turno: máis intervención, máis intensidade e máis casos que esixen desprazamentos e preparación fóra das horas habituais. Os letrados subliñan que moitas desas intervencións son de alta complexidade e esixen tempo e recursos que non sempre están contemplados nas retribucións polo servizo. O custo real en horas e esforzo recae, en boa medida, sobre os profesionais.

Desde a representación colegial, Luis Torres Foira, presidente do Consello da Avogacía Galega, cuestionou con dureza o modelo actual e sinalou que «os recursos que aportan as administracións son insuficientes e non se corresponden coas esixencias reais do servizo». Torres Foira advertiu que, en moitos casos, os avogados sosteñen a prestación co seu propio soldo e, nalgúns casos, con patrimonio persoal, unha situación que atribúe á falta de actualización das retribucións e ao crecemento da demanda. As queixas tradúcense en mobilizacións e en reivindicacións públicas que reclaman unha financiación estable e medidas organizativas para aliviar a carga. A preocupación pola sustentabilidade do turno volveuse un asunto recurrente nas conversas coa Xunta.

Entre os factores que explican o aumento de solicitudes os profesionais mencionan o empeoramento da situación económica de moitas familias, o incremento de conflitos laborais e a entrada en vigor ou o maior uso de instrumentos legais vinculados á violencia de xénero. A iso súmase unha maior concienciación cidadá sobre os dereitos e o acceso á Xustiza, que leva máis persoas a reclamar asistencia. Tamén inflúen cambios lexislativos e sociais que derivan en máis procesos xudiciais, desde reclamacións laborais ata asuntos civís por impago. Esa combinación de causas fai que a demanda non sexa coyuntural, senón estrutural.

O efecto inmediato para o servizo foi o aumento da carga de traballo por letrado, os atrasos administrativos e a tensión na prestación das gardas, que en ocasións se traducen en protestas e episodios de folga, como o vivido en 2023. Os colexios de avogados e as organizacións profesionais advirten do risco de que a calidade do servizo se resinta se non se adoptan medidas urxentes, e sinalan a necesidade de máis persoal, mellores retribucións e unha xestión máis eficaz dos recursos. Ademais, existe o temor a un desgaste profesional que podería reducir a dispoñibilidade de letrados voluntarios para o turno. Neste contexto, as reivindicacións por unha financiación axeitada pasaron de ser unha demanda técnica a unha cuestión de interese público.

A Consellería de Presidencia é a fonte oficial dos datos publicados e, aínda que recoñeceu o aumento das solicitudes, as respostas políticas e orzamentarias aínda non pecharon a fenda sinalada polos profesionais. As próximas semanas serán clave para ver se se articulan melloras concretas nas retribucións, na organización das gardas e nos reforzos. Mentres tanto, a rede de avogados de oficio seguirá a soportar a maior presión da última década, coa vista posta en que a Administración axuste recursos para garantir que o dereito á tutela xurídica efectiva non se vexa comprometido pola falta de medios.